Couldn’t repair your brake? Please make your horn louder then!

Дутагдлаа засаж чадахгүй бол түүнийгээ ядаж мэдрэх

Энэ оны эхэнд байх аа, нэгэн хурал дээр илтгэл тавьж байсан УИХ-ын гишүүн Амаржаргал дараах ишлэлийг хэлж байсан юм.

Bachelor буюу Бакалаврын зэрэгтэй хүн бол юу хийх гэж байгаагаа мэддэг хүн

Master буюу Магистрийн зэрэгтэй хүн юмыг яаж хийх гэж байгаагаа мэддэг хүн

Ph.D буюу Доктор хүн тухайн юмыг яах гэж хийж байгаагаа мэддэг хүн гэж.

Эрдмийн зэрэг цол нь хэдий цаас ч гэсэн тухайн хүний эзэмшсэн мэргэжил, мэдлэгийг олон түмний өмнө баталгаажуулдаг чухал зүйл мөнөөс мөн. Харин ийм “цаас” аваагүй байж авсан юм шиг аяглаж загнадаг хоосон толгойтой нөхдүүдтэй нэг бус тааралдаж байлаа. Миний өмнөх ажил олгогчийн үед Улсын мэргэжлийн хяналтын газраас их, дээд сургуулийн дипломын шалгалт ирж хийгээд явахад хэд хэдэн залуучууд бүлтэгнээд л үлдэж билээ. Гэхдээ тэгсэн ч тэгээд ажилдаа үлдсэн ш д. Шал утгагүй. Сая УИХ-д дэвшээд эрхэм гишүүн болдог Г.Баярсайхан гээд хүнийг бас хуурамч дипломтой байсан, тэр сургуульдаа огт сураагүй гээд л шуугиад байсан.

Дэлхийд алдартай тэрбумтан, саятан хүмүүсийн намтрыг хараад байхад дийлэнх нь огт сургууль соёл төгсөөгүй хар багаасаа ажил хөдөлмөрийн гараагаа эхэлсэн хүмүүс байсан. Нөгөө ямар эмчээс ямар чавганц нь дээр гэж ярьдаг билээ тэрэн шиг. Дээрх ишлэлийг заавал доктор болсон хойноо хүн мундаг болж, хамаг юмны учрыг нь олж, хужрыг нь тунгаадаг гэж ойлгох шаардлагагүй бөгөөд гол мессеж нь хүн болгон өмнөх ажлаа ер нь яах гэж хийгээд байгаа билээ гэдгээ ойлгоод, мэдрээд, дурлаад, шамдаад хийвэл юун доктор, шууд Нобелийн шагнал авахад ч ойрхон буй гэдгийг Түвшинбаяр, Бадар-Ууган хоёр баталчихаад байна. Гол нь чин сэтгэл, дур сонирхол, мэдрэмж л байхад заавал үнэтэй их дээд сургууль төгсөх албагүйгээр тухайн салбарын од болох ч боломжтой. Хэд хоногийн өмнө Монголын Санхүүгийн Зах Зээлийн Холбооны “Олон улсын санхүүгийн зах зээл” сэдэвт мэргэжлийн сургалтанд сууж бузгай мэдээлэл авлаа. Олон улсад нэртэй трейдэр, дилерүүдийн зарим нь эмч, багш гэх мэтчилэн хаа хамаагүй мэргэжлийн хүмүүс байдаг гэх. Өөрөөр хэлбэл тэд хийж байгаа ажилдаа үнэнхүү дур сонирхолтойгоос гадна тухайн ажлыг яах гэж хийж байгаагаа маш сайн мэдэж буй хэрэг юм. “Practice makes perfect” гэдэг үгний бодит гаргалгаа юм даа.

Хүний ухамсарт амьдралын бараг 1/3 нь ажил дээр өнгөрдөг. Гэр бүлтэйгээ өнгөрүүлэх цагаас “хумсалж” буй энэ их хугацааг өнгөрөөж байгаа офис, хийж байгаа ажлаасаа хүн кайф авч, аз жаргалыг мэдэрч байх ёстой. Ингэхийн тулд би яагаад чухам энэ ажлыг, ямар үр дүнтэйгээр, яах гэж хийгээд байгаа билээ хөө гэж өөрөөсөө нэг асуугаад үзээрэй. Огт торолгүйгээр хариулж байвал та цагаа дэмий үрээгүй бололтой. Харин чадахгүй бол дуут дохиогоо зоригтой хангинуулан бусаддаа мэдэгдэж алсын хараатай амьдрах ёстой бус уу. Би юу гэж хэлэх гээд байна вэ гэвэл дутагдлаа эртнээс мэдээд засаад явсан хүн амжилтанд хүрэхэд ойрхон байдаг байх. Иймээс өөр өөрийн түвшиндээ зоригтой шийдвэр гаргаад хариуцлагаа хүлээгээд явахад л болчих гээд байгаа юм даа уул нь. Харин бусад хүмүүс нь тухайн хүний амжилтыг нь хуваалцах гэж улайрахаасаа илүү хариуцлагыг нь хамтдаа үүрэх гэж зүтгэхэд л хүмүүний заяа оршдог буй заа.

Banquiers Sans Frontieres

10 нас хүрч буй Хил Хязгааргүй Банкирууд Эх Орондоо Хайртай

Хамт олныхоо хийсэн, хийж буй ажлыг олон нийтэд тайлагнах зорилгоор "хальт" ярилцлага өгсөн ухаантай. ХасБанк гэж хэн бэ гэдгийг та бүхэнд бас мэдээлмээр санагдлаа.

ХасБанкны 10 жилийн ой энэ онд тохиож байгаа бөгөөд түүхт энэ ойгоо ажлын ямар амжилтаар угтаж байгаа талаар тус банкны Маркетингийн Газрын Захирал В.Ганзоригтой уулзаж ярилцлаа.

• Юуны өмнө танд болон танай хамт олонд төрсөн өдрийн мэндийг хүргэе!
• Маш их баярлалаа! ХасБанкны 1,000 гаруй ажиллагсад, 310,000 гаруй харилцагчид болон олон арван хувь нийлүүлэгч, хамтрагч түншүүд нараа төлөөлөн нийт уншигчиддаа бас энэ өдрийн мэндийг хүргэе!
• ХасБанк өөрөө том холдинг компанийн охин компани гэж сонссон. Толгой компанийн тухай товч танилцуулна уу?
• Тийм ээ. ХасБанк нь хуучнаар “ХАС-ГЭ” буюу саяхан бид нэрээ өөрчилж “ТэнГэр Санхүүгийн Нэгдэл” хэмээн нэрлэх болсон холдинг компанийн хамгийн том охин компани юм. Уг групп дотор одоогийн байдлаар банк, санхүүгийн түрээс буюу лизинг, хөрөнгө оруулалт, зөвлөгөө, мэдээллийн технологи зэрэг салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй олон компани ажиллаж байна.
• Зөв Банк хэмээх алдрыг богино хугацаанд олж авч, бичил санхүүгийн салбарт бусдыгаа түүчээлэн буй банк 10 жилийн өмнө хэрхэн үүссэн нь сонин байна?
• Өдгөөгөөс 10 жилийн өмнө буюу 1998 онд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Хөгжлийн Хөтөлбөрийн дэргэдэх “Майкро Старт” буюу “Бичил Гараа” төслийн хүрээнд бидний үйл ажиллагаа эхэлсэн юм. Энэ төслийн хүрээнд “Либерал эмэгтэйчүүдийн оюуны сан”, ”Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо” зэрэг төрийн бус байгууллагууд төсөл хэрэгжүүлэгч байгууллагаар шалгаран, мөн тэдгээрийн хажуугаар Хөгжлийн Алтан Сан хэмээх бичил зээлийн талаар мэргэжлийн зөвлөгөө өгөх үүрэг бүхий төсөл хэрэгжүүлэгч нэгж байгуулагдсан юм. 1999 онд дээрх төрийн бус байгууллагууд дээр ”Хөдөө аж ахуйн хоршоологчдын үндэсний холбоо”, ”Улаанбаатар Ротари клуб”, ”Монголын нээлттэй нийгэм хүрээлэн”, ”Орон нутгийн удирдлагын хөгжил сан” зэрэг дотоодын дөрвөн төрийн бус байгууллагууд нэгдэн, албан ёсоор компани үүсгэн байгуулж, МонголБанкнаас хамгийн анхны банк бус санхүүгийн байгууллагын зөвшөөрлийг авсан нь “ХАС” буюу “Хөгжлийн Алтан Сан” ХХК болсон билээ. 2001 онд “ХАС” ба “Говийн Эхлэл” ББСБ-ууд Монгол орон даяар нийт иргэддээ хүрч ажиллах, хүмүүнлэгийн чиглэлээр нийгэмд хүчтэй нөлөөлөх зорилгоор нэгдэх шийдвэр гаргасны үр дүнд 2001 оны 12-р сарын 27-нд хоёр байгууллага нийлж, улмаар арилжааны банкны үйл ажиллагаа явуулах зөвшөөрлийг МонголБанкнаас авч, Монгол Улсын арилжааны банкуудаас ашгийн болон байгаль, нийгмийн чиг баримжаатай тулхтай хөгжлийг тууштай дэмжигч ХасБанк үүссэн түүхтэй.
• Нас бие гүйцэж, эрийн цээнд хүрсэн ХасБанкны үйл ажиллагааны цар хүрээг одоо цухас дурдвал?
• Банк маань яг өнөөдрийн байдлаар Монгол орны өнцөг булан бүрд байх 74 тооцооны төв, өргөтгөл нэгжээрээ дамжуулан харилцах, хадгаламж, зээл, гуйвуулга, худалдааны санхүүжилт, цахим банк, хөрөнгө зохицуулалт, санхүүгийн түрээс, сургалт, зөвлөгөө зэрэг нийт 40 орчим бүтээгдэхүүн үйлчилгээгээ Монголынхоо ард иргэддээ хүргэж байгаагаас гадна 5 тивд орших 10 гаруй харилцагч банкууд, тухайн улс орнуудын хэдэн мянган шуудангийн салбаруудаар дамжуулан SWIFT, Western Union, Eurogiro-ийн сүлжээг ашиглан Монголыг дэлхийтэй холбосон санхүүгийн гүүр болоод байна. Бидний үйл ажиллагааны 60 гаруй хувь нь хөдөө орон нутагт төвлөрдөг бөгөөд бүх аймгуудын төвөөс гадна хөдөлгөөнт банкны схемээр 180 сум, хадгаламж зээлийн хоршоод бүхий “Хөгжлийн хөтөч” франчайзингийн загвараар 74 сум, нийт 250 гаруй сумдуудад шууд хүрч үйлчилж байна. 2008 оны эхний хагас жилийн байдлаар банкны актив 177 тэрбум төгрөгийг давж, зээлийн багц 137 тэрбум болж, цэвэр ашгийн хэмжээ 2 тэрбум төгрөгт хүрсэн нь ХасБанкны ажилтан тус бүрийн гавъяа, бахархал юм. Энэхүү амжилт нь ХасБанкны нэг зээлдэгчид олгох зээлийн дээд хэмжээг 400 саяас 750 сая төгрөг хүртэл өсгөж, жижиг дунд бизнес эрхлэгчдийн үйл ажиллагааг өргөн хүрээнд цогцоор дэмжих таатай боломжийг ХасБанкинд бий болгоод байна. Нийт хөрөнгийн өгөөж 2.36 хувь, өөрийн хөрөнгийн өгөөж 30.24 хувьд хүрч хөрөнгө оруулагч, хувь нийлүүлэгчдийн өмнө хүлээсэн үүргээ нэр төртэйгээр биелүүлж байна. Үүнээс гадна олон улсын түвшинд хөрөнгө оруулалт хийх, бусад зах зээлд гарч ажиллах бэлтгэл ажлыг эхлүүлээд байна. Эхний ээлжинд “Хил Хязгааргүй Банкирууд” уриан дор Хятад, Киргизстан, ОХУ зэрэг төв азийн улс орнуудын банк, санхүүгийн байгууллагуудтай хамтарч ажиллах, хөрөнгө оруулах, салбар төлөөлөгчийн газар нээх, техникийн туслалцаа үзүүлэх, туршлага солилцох зэрэг байдлаар хамтарч ажиллахаар төлөвлөж байна.
• Ийнхүү амжилттай ажиллаж байгаагийн шалтгаан нь юунд байна вэ?
• Юуны түрүүнд улс орны маань хурдацтай хөгжил, тэр дундаа банк, санхүүгийн салбарын өрсөлдөөн их нөлөөлж байна. 2008 оны эхний хагасын байдлаар Монголын банкны салбарын нийт зээлийн багц 2.6 их наяд төгрөгт хүрч 60 хувийн өндөр өсөлтийг үзүүлээд байгаагаас гадна банкны секторын нийт ашгийн өсөлт 68 хувьд хүрсэн нь банкууд дотоодын зах зээлд амжилттай ажиллаж байгааг илтгээд зогсохгүй гадаадын улс орнуудаас их хэмжээний хөрөнгө татан төвлөрүүлж чадаж байгааг илтгэж байна. Зарим банкууд нийтэд хувьцаагаа арилжаалж эхэлснээс гадна гадаадын санхүүгийн байгууллагуудын хувьцааг худалдан авч эхлээд байна. Товчхондоо дүгнэхэд том болон жижиг банкуудын ялгаа улам ихэсч, банкуудын бүтээгдэхүүн үйлчилгээ нэг стандарт болж байгаа нь яах аргагүй энэ улсын хамгийн хурц бөгөөд “харгис” өрсөлдөөн явагдаж буй салбар гэдгийг баталж байгаа хэрэг юм. Энэ хүнд хэцүү өрсөлдөөн дунд ХасБанк маш амжилттай явж байгаа төдийгүй зарим нэг үзүүлэлтээрээ бусдыгаа тэргүүлэн ажиллаж байгааг дуулгахад урамтай байна. Жишээ нь, ХасБанк нь түүхэндээ анх удаа нийт активын хэмжээ, харилцах дансны багц, зээлийн багц гэсэн гурван гол үзүүлэлтийн өсөлтийн хурдаараа арилжааны бусад банкуудыг энэ оны эхний хагаст ардаа орхиод байна. Өөрөөр хэлбэл асуултын тань хариуд улс орны эдийн засгийн хурдацтай хөгжлөөс гадна Зөв Банкны зөв удирдлага, ажилтан тус бүрийн шаргуу хөдөлмөрийн нэгдэл гэж хэлмээр байна. ХасБанкны нэг харилцагчид олгож буй дундаж зээлийн хэмжээ 10 жилийн өмнө 100,000 хүрэхгүй төгрөг байсан бол одоо 2 сая төгрөг болсон байгаа нь ХасБанк харилцагч нартайгаа цуг өсөн хөгжиж байгаагийн нэг бодит жишээ юм.
• Гайхалтай! Энэхүү амжилтын үр дүнгээ нийгэмдээ хэрхэн хүртээж, хамт олонтойгоо хэрхэн хуваалцдаг бол?
• Дээр дурьдсанчлан ХасБанк нь тулхтай хөгжлийг дэмжигч, нийгмийн хариуцлагыг дээдлэн хэрэгжүүлдэг банк юм. Тус банкны Ерөнхий захирал М.Болд Худалдаа аж үйлдвэрийн танхимын дэргэд 2007 оны 11-р сард үүсгэн байгуулагдаж нийт 20 гаруй тэргүүний шилдэг аж ахуйн нэгжүүдийн төлөөллийг багтаасан “Компанийн нийгмийн хариуцлагын зөвлөл”-ийн даргаар сонгогдон идэвхтэй ажиллаж байгаа бөгөөд банк өөрийн эрхэм зорилгодоо “эрдэнэт хүмүүн, эх дэлхий, эрхэм түншлэл”-ийг онцгойлон тунхаглан мөрддөг хуруу дарам цөөхөн байгууллагуудын нэг юм. Манай хамт олон нийгэм, байгаль орчны удирдлагын тогтолцоог ISO 14001 стандартын дагуу 2002 оноос хэрэгжүүлж эхэлсэн бөгөөд байгаль орчин бидний хамгийн чухал сэдэв хэзээд байх болно. ХасБанк “Даяар Тайлагнах Санаачлага” (Global reporting initiative) болон НҮБ-ын “Даян Дэлхийн Гэрээ” (Global compact)-нд нэгдэн орсон албан ёсны гишүүнээс гадна спорт хувцасны дэлхийд алдартай “Nike” пүүстэй хамтран гол цэвэрлэх, хог түүх ажлуудыг нийтийг хамруулан зохион байгуулдаг уламжлалтай. Яг одоо “Эмэгтэйчүүдийн Дэлхийн Банк”, “Nike” корпорацитай хамтран Монголынхоо, тэр дундаа алслагдмал газар ажиллаж, амьдардаг охид, бүсгүйчүүддээ зориулан цоо шинэ банкны бүтээгдэхүүнийг гаргахаар ажиллаж байгаагаас гадна бизнес санаа, санаачлага, хүсэл эрмэлзлэл дүүрэн байвч санхүүгийн боломжоосоо болон мөрөөдлөө биелүүлж чадахгүй байгаа хүмүүст зориулан “Амьдрал үргэлж сайхнаараа” хэмээх реалити телевизийн нэвтрүүлгийг “МХАҮТ”, “Петровис” компани, “Боловсрол” телевизтэй хамтран зохион байгуулах гэж байгааг дуулгахад таатай байна. Бид нийгэм, эдийн засаг, боловсрол, спорт, соёл урлаг, шинжлэх ухаан зэрэг бүхий л салбарыг хамарсан олон арван томоохон ажлуудыг шат дараатай зохион байгуулсаар ирсэн юм. Он гарсаар “Ирээдүйн Саятан Хасхүү” хүүхдэд зориулсан урамшуулалт хадгаламжийн аян, байгаль орчин, эко системд хор хөнөөлгүй үйлдвэрлэлийг дэмжих зорилгоор “Хараагүй иргэдийн сургалт үйлдвэрлэлийн төв”-ийн даавуун уут үйлдвэрлэх төслийг санхүүжүүлж шинэ ажлын байрыг нэмэгдүүлсэн төсөл, Нидерландын “Lek En Linge” ахлах сургуулийн олон талт хамтын ажиллагааны хүрээнд Баянзүрх дүүргийн 11 дүгээр хорооны нутагт байрлах 10 жилийн 88 дугаар дунд сургуульд 55 мянган евротой тэнцэхүйц буцалтгүй тусламжийн төслийг хэрэгжүүлж байгаа, цэвэр усны ундрагыг хамгаалж хүрээлэн буй орчноо цэвэр байлгах “Туул голоо хамгаалъя” зэрэг нийгмийн бүхий л салбаруудад чиглэсэн үйл ажиллагааг анхлан зохион байгуулж дотоод гадаадын байгууллагуудыг түүчээлэн оролцож байна. ХасБанк “Нээлттэй хаалганы өдөр” жил болгон зохион байгуулж гэр бүлийн хүмүүс, хамаатан садан, найз нөхөддөө банк, хамт олон, хамтран ажиллагсдаа танилцуулдаг сайхан уламжлалтай бөгөөд өнгөрсөн хагас сайн өдөр энэ жилийн арга хэмжээгээ маш амжилттай зохиолоо. Дээрх арга хэмжээнүүдэд давхардсан тоогоор 70,000 гаруй хүмүүс оролцоод байна. Түүнчлэн өнгөрсөн 7-р сарын 1-ний гунигт хар өдрийн үйл явдалд хохирсон хүмүүст зориулан ХасБанк хамгийн түрүүнд хандивын данс нээж, банк өөрөө 10 сая төгрөг хандивласан бөгөөд цугларсан мөнгийг халдлагад өртсөн аж ахуйн нэгж, харамсалтайгаар амиа алдсан хүмүүсийн ар гэрт зориулан тараагаад байна. Түүнчлэн банк маань “Хасын Хүлгүүд” нэртэй хөлбөмбөг болон сагсан бөмбөгийн багтай бөгөөд сагсны баг маань сагсан бөмбөгийн лигийн аварга, хөлбөмбөгийн баг маань Боргио цомын аварга, Улсын аваргын мөнгөн медаль, лигийн хүрэл медаль хүртсэн амжилтуудаараа 10 жилийн ойд бэлэг бариад байна.
• 10 жилийн ойгоороо “Бид эх орондоо хайртай” гэдэг уриан доор танай банк нийгэмд чиглэсэн үйл ажиллагаа явуулж бараг брэнд болгосон гэхэд хилсдэхгүй. Сая олимпийн алт, мөнгөн медальтангууд төрөх үед энэ үг, урианы мөн чанарыг хүмүүс улам их ойлгох шиг болсон.
• Бид олимпын тоглолтонд оролцсон тамирчин болгоныг явахаас нь өмнө дансандаа мөнгөн урамшуулал бүхий ХасБанкны нэрийн олон улсын төлбөрийн картаар мялааснаас гадна зээлийн эрх нээж өгсөн юм. Түүнчлэн UBS телевизтэй хамтран Монголын олимпийн аваргууд төрөх алтан агшин бүрийг Монголчууддаа шууд дамжуулан үзүүлсэн билээ. Тэгэхээр Монгол Улсын маань анхны хос алт болон мөнгөн медальд ХасБанк өөрийн хувь нэмрээ оруулсан гэж бодож байгаа шүү. “Бид эх орондоо хайртай” гэж бусдыг уриалан зүгээр нэг реклам сурталчилгаа хийхдээ гол утга нь биш байсан юм аа. ХасБанкны гол санаа, зорилго нь эх оронч хүмүүжлийг төлөвшүүлэх, багийн уур амьсгалыг бэхжүүлэх, хүрээлэн буй орчноо хамгаалах, бие биенээ хүндэтгэх, өтгөс нялхсаа хайрлах, ядуурлыг бууруулах, ажилгүйдлийг багасгах, түүх соёлоороо бахархах чин эрмэлзлэлүүдийн цогц юм. Магадгүй өнөөдөр ХасБанк ургийн овгоо албан ёсоор ажил дээрээ хэрэглэдэг цорын ганц албан байгууллага байх. Уриа үгээр бид реклам хийгээд зогсоогүй банкны бодит бүтээгдэхүүн болгож гаргасан. Энэ нь та бүхний сайн мэдэх алтан соёмбот төрийн далбааны зураг бүхий “Үндэсний бахархал” төлбөрийн дотоодын болон олон улсын эрхтэй Мастер болон Виза картууд юм. Энэ карт Монгол улсын бэлэн бус төлбөр тооцоо, картын зах зээлд хамгийн богино хугацаанд хамгийн олон тоогоор зарагдсан гэсэн үзүүлэлтээрээ рекорд тогтоогоод байна. Түүнчлэн ХасБанк нь нас, хүйс, арьс өнгө, шашин шүтлэг, нийгмийн гарал, улс төрийн үзлээр ялгаварлан гадуурхахын эсрэг тууштай байдаг бөгөөд энэ ч утгаараа үлгэр жишээ ажил олгогч төдийгүй үйлчилгээ үзүүлэгч байгууллага гэж хэлж болно. Түүнчлэн бид “Олон нийтийн зөвлөл”-ийг банк дээрээ ажиллуулдаг бөгөөд зөвлөлийн гишүүдээр Ерөнхий сайд асан Бямбасүрэн болон Содном гуай, Сангийн сайд асан, нийтлэлч Баабар, Хамба лам Чойжамц, хөгжмийн зохиолч Жанцанноров, яруу найрагч Бавуугийн Лхагвасүрэн, “Гал голомт” хөдөлгөөний тэргүүн Мөнхөө гуай зэрэг хүмүүс ажиллаж банкны нийгмийн хариуцлага, олон нийтийн ажилд хамтран ажиллаж тусалж явдаг.
• Мэдээж хэрэг ийм өргөн хүрээнд далайцтай ажиллахад санхүүгийн нэр хүндээс гадна дэд бүтэц маш чухлаас гадна найдвартай байх ёстой биз?
• Тэгэлгүй яах вэ. ХасБанк нь 2004 онд Монголын арилжааны банкуудаас хамгийн түрүүнд олон улсын хөндлөнгийн үнэлгээг бичил санхүүгийн байгууллагуудын үнэлгээ дагнан хийдэг олон улсын нэр хүнд бүхий үнэлгээний байгууллага болох “Planet Rating”-р үнэлүүлж “А” үнэлгээг авч байсан бөгөөд 2006 онд “Moody’s Investors Service” байгууллагаас “Ва1” буюу тогтвортой гэсэн үнэлгээг аваад байна. Энэ жил нэмж гуравдагч үнэлгээний байгууллага болох “Fitch Ratings”-р үнэлгээгээ хийлгэж нэр хүндээ улам төгөлдөршүүлэхээр ажиллаж байгаагаас гадна санхүүгийн тайлангаа олон улсын “KPMG”, “Ernst&Young” компаниудаар баталгаажуулдаг уламжлалтай. Банк санхүүгийн салбарын хурдацтай хөгжлийг даган явахын тулд Монголын бараг бүх томоохон арилжааны банкууд банкны үндсэн системээ сольж шинэчлээд байна. ХасБанк ч мөн адил банкны үндсэн системээ сольж байгаа бөгөөд бид мөн л Монголд анх удаагаа банкны үндсэн системийн борлуулалтаараа дэлхийд тэргүүлдэг “iFlex” компани буюу өнгөрсөн 8-р сард “Oracle” корпораци 81 хувийг нь худалдан авснаар нэрээ өөрчилж “Oracle Financial Services Software Limited” нэртэй болсон энэхүү компанийн дэлхийд нэртэй “Flexcube” гэдэг банкны системийг худалдан авч суурилуулж байгаа нь банкны салбарын түүхэнд хийгдэж байгаагүй том хөрөнгө оруулалтанд зүй ёсоор тооцогдож байна. Түүнчлэн карт эзэмшигч нартаа хүргэх үйлчилгээгээ улам ойртуулахын тулд АТМ буюу бэлэн мөнгөний машин оруулж ирсэн бөгөөд одоо мөн л үйлчилгээний цэгүүд дээрээ суурилуулалтын шатандаа явж байна. Эдгээр бүх програм хангамж, тоног төхөөрөмжийг дагалдаад асар их хэмжээний мэдлэг мэдээлэл, дагалдах жижиг тоног төхөөрөмжүүд ирж байгаа нь зөвхөн ХасБанк гэлтгүй Монголчуудын хувьд оюуны томоохон хөрөнгө оруулалт болж байгаа гэж бид дүгнэж байгаа.
• Мэдээлэл, харилцаа холбооны дэвшил, технологи дээр их хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийж байгаа юм байна. Энэ нь ирээдүйд ХасБанкийг хаашаа чиглүүлж байна гэсэн үг вэ?
• Монгол орон шиг цөөн хүн амтай мөртлөө өргөн уудам нутаг дээр тархай бутархай суурьшдаг улсын хувьд иргэн бүрд санхүүгийн иж бүрэн үйлчилгээг үзүүлэх хамгийн боломжит бөгөөд найдвартай суваг нь сүүлийн үеийн дэвшилтэт технологи дээр суурилсан банкны бүтээгдэхүүн үйлчилгээ, түгээлтийн сувгууд юм. Зөвхөн санхүүгийн үйлчилгээг хүргээд зогсохгүй ард иргэд, аж ахуйн нэгж байгууллагуудад санхүүгийн боловсрол олгох, бизнесийн зөвлөгөө өгөх ажил бидний эрхэм зорилго үргэлж байсаар ирсэн. Бидний гол зорилго маань дундаж болон дунджаас доогуур орлоготой, банк санхүүгийн үйлчилгээг хязгаарлагдмал байдлаар авдаг, эсвэл бүр авч чаддаггүй алс хязгаарт суугаа иргэн бүрт хүрч үйлчлэх, тэр хэмжээгээрээ нийгэм, эдийн засгийн хөгжлийг дэмжих, түргэсгэх явдал юм. Гэвч ийм төрлийн зах зээлд хүрч үйлчлэхэд зардал маш өндрөөс гадна эрсдэл бас чамгүй өндөрт тооцогддог.
• Энэ бүх ажлыг Монголчууд дангаараа хийхэд хэцүүгээс гадна туршлагагүйтэх явдал гардаг уу? ХасБанкны гадаад харилцааны талаар сонирхмоор санагдлаа?
• Эхлээд ХасБанкны хүний нөөцийн талаар дурдах нь зүйтэй байна. ХасБанкны нийт ажиллагсдын дундаж нас 27 бөгөөд харин захирлуудын дундаж нас 35 байна. Шинэ ажиллагсаддаа зориулж тогтмол зохион байгуулдаг “Хасжуулах” хөтөлбөр байдаг бөгөөд үүний тусламжтайгаар анх шинээр орж буй залуус маань банкныхаа бусад 1,000 залуустай цаг хугацаа алдалгүй мөр зэрэгцэн алхдаг юм. Түүнчлэн удирдлагын баг болон газар, хэлтэс, нэгж болгон сар, улирал тутам хотоос зайдуу гарч чөлөөт хэлэлцүүлэг өрнүүлэх, нийт ажилчид шийдвэр гаргах түвшинд хуралдаж санал, шүүмжлэлээ солилцдог сайхан уламжлалтай нь багийн уур амьсгал, хамтач сэтгэлгээнд эерэгээр нөлөөлдөг. Гадаад харилцаа, сүлжээгээрээ Монгол улсын хамгийн том банк гэж хэлмээр байна. Бидний хувь нийлүүлэгч, хамтрагч, түншүүдийн заримаас нь цухас дурдвал IFC буюу Олон улсын санхүүгийн корпораци, EBRD буюу Европын Сэргээн Босголт Хөгжлийн Банк, АНУ-ийн Morgan Stanley Банк, Shore Банк, MercyCorps, MicroVest Вест бичил санхүүгийн байгууллага, Calvert-ийн Сан, Голландын Triodos Банкнаас гадна Хөгжлийн Банк болох FMO, Oikocredit, Triple Jump зэрэг сангууд, Швейцарын Credit Suisse Банк, Blue Orchard Санхүүгийн Корпораци, Symbiotics, Dexia зэрэг хөрөнгө оруулалтын сангууд, Германы Хөгжлийн Банк болох KFW, Deutsche Банк зэрэг нэр хүнд бүхий байгууллагуудтай өдөр тутмын харилцан ашигтай хамтран ажиллаж байна. Эдгээрээс гадна Дэлхийн Банк, Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага, АДРА, Дэлхийн Банк, Нэн Ядууст Туслах Зөвлөлдөх Бүлэг, Японы Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны Банк, Германы Техник, Хамтын Ажиллагааны Нийгэмлэг зэрэг дотоод, гадаадын олон байгууллагуудтай түншийн гэрээтэй ажилладаг. Эдгээр байгууллагуудтай зөвхөн хөрөнгө оруулалт, бизнесийн чиглэл дээр хамтраад зогсохгүй техникийн туслалцаа, хүрээлэн буй орчинг хамгаалах, ядуурлыг бууруулах, ажилгүйдлийг багасгах, сургалт, мэдлэг, мэдээлэл, туршлага солилцох төслүүд дээр өргөн хүрээтэй харилцан ашигтай хамтран ажиллаж байна. Зөвхөн энэ оны эхний 8 сарын байдлаар л гэхэд ХасБанкны нийт 40 гаруй ажилчид АНУ, Герман, Голланд, Бельги, Франц, Англи, Марокко, БНХАУ, Орос, Казакстан, Киргизстан, Өмнөд Африк, Өмнөд Солонгос, Сингапур, Вьетнам, Лаос, Камбож, Балбын вант улс, Египт, Индонези, Энэтхэг зэрэг 20 гаран улсууд руу сургалтанд явж, олон улсын хуралд илтгэл тавьж бусадтай харилцан туршлага солилцон ирээд байна. Банкинд гадаадын зөвлөх мэргэжилтэнгүүд тогтмол ирж ажилладаг бөгөөд яг одоо бидэнтэй тохой нийлүүлэн Энэтхэг, Франц, Герман, Өмнөд Африк, АНУ-ын мэргэжилтэнгүүд хөдөлмөрлөж байгаагаас гадна зарим нь Монгол залуусын шууд удирдлаган доор ажиллаж байгаа нь ХасБанкны гадаад харилцааны түвшин хир зэрэг өндөр байгааг илтгэж байна. Дунд болон дээд шатны менежерүүдийн хувьд ажлын байран дээр англи хэл өдөр тутмын харилцааны хэл болж хэвшээд удаж байна.
• Гадны иргэд ХасБанкинд ажиллаж байгаа гэдэгт та бүхэн өөрсдийн мэдлэг, туршлага, ноу хаугаа тэдэнтэй хуваалцаж байгаа гэсэн үг үү?
• ХасБанкны хувьд энэ үйл ажиллагааг нилээд эртнээс эхэлсэн. Банкны өндөр зэрэглэлийн мэргэжилтнүүд, газар, хэлтсийн захирлууд, удирдлагууд хөгжиж буй болон хөгжингүй улсуудын бичил санхүүгийн байгууллагууд, банкуудад очиж сургалт явуулах, лекц унших, тухайн байгууллагын удирдлагад гэрээгээр ажиллан техникийн туслалцаа үзүүлдэг. Түүнээс гадна ХасБанкны “Сургалт, Хөгжлийн Төв” энэхүү зөвлөгөө, сургалтыг цогц хэлбэрээр гадаадын байгууллагын мэргэжилтэнгүүдэд хийж мэдлэгээ экспортолдог. Жишээ нь, сүүлийн гурав хүрэхгүй жилийн дотор ХасБанк дээр Камбож, Балбын Вант Улс, Оросын Холбооны Улс, Узбекстан, Казакстан, Киргизстан, Тажикстан, Босни-Герцеговин зэрэг нийт 10 орчим улсын 100 гаруй төлөөлөгч нарт 300 гаран хүн өдрийн хичээл зааж, сургалт хийгээд байна. Маш богинохон хугацааны дотор төслөөс эхлээд ББСБ болж, удалгүй арилжааны банк болтлоо өсөж хөгжсөн загвар гадаадын улс орнуудад бараг байдаггүй юм билээ. Чухам энэхүү туршлага, загвар, мэдлэг нь бидний үнэт капитал гэж үнэлэгдэн гадны улс орнуудад үлгэр жишээ болж байгаа хэрэг юм. Өнгөрсөн 5 сард ХасБанк “Олон улсын бичил санхүүгийн төв”-ийн 11-р бага хурлыг Ази тивд анх удаа зохион байгуулах эрхийг авч нийслэл хотноо Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн ивээл дор маш амжилттай зохион байгууллаа.
• Уучлаарай, Олон Улсын Бичил Санхүүгийн Төв гэдэг нь ямар байгууллага билээ?
• Энэхүү байгууллага нь Польш улсад төвтэй бөгөөд эгнээндээ дэлхийн 30 гаруй улсын 110 гаруй бичил санхүүгийн байгууллагуудыг нэгтгэж нийтдээ 700,000 гаруй хүмүүст санхүүгийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээ, боловсрол, сургалт, зөвлөгөө өгдөг юм. Энэ хурлын үеэр манай банкны ажиллагсад, удирдлагууд нь хурлын төлөөлөгч, гишүүдэд төдийгүй “Олон улсын бичил санхүүгийн төв”-ийн удирдах зөвлөлийн дарга, гүйцэтгэх захиралд төлбөртэйгээр сургалт явуулж, туршлага, мэдээллээ хуваалцаж өндөр үнэлгээ авсан юм. Энэ хурал Монгол улсад оюуны болон бодит маш том хөрөнгө оруулалт болсноос гадна зөвхөн ХасБанк гэхэд л нэг өдрийн дотор 22 сая америк долларын гэрээнд гарын үсэг зурсан. ХасБанкны Гүйцэтгэх захирал Ч.Ганхуяг “Олон Улсын Бичил Санхүүгийн Төв”-ийн Төлөөлөн Удирдах Зөвлөлийн гишүүний нэр хүндтэй албыг хашин Монгол Улсаа олон улсын тавцанд төлөөлөн ажиллаж байна. Энэхүү хурлыг зохион байгуулахаас өмнө бид Монгол Банктай хамтран “Хөгжлийн Санхүүгийн Үндэсний Анхдугаар Бага Хурал”-ыг зохион байгуулж “Үндэсний Ассоциаци” байгуулан ажиллаж байна. Түүнчлэн нийслэл Улаанбаатар хотод зохион байгуулагдаж байгаа “Euromoney” хөрөнгө оруулагчдын олон улсын чуулга уулзалтын ерөнхий ивээн тэтгэгчээр оролцож зарим салбар хуралдааныг нь удирдан зохион байгууллаа.
• 10 жилийн ойн төрсөн өдөртөө барьсан хамгийн том бэлэг нь магадгүй энэ олон улсын цуврал хурлууд байж болох юм. Өөр ямар ажил, үйл ажиллагаагаараа ажилчид, харилцагч, ард түмэндээ бэлэг барих гэж байна?
• Аливаа байгууллага амжилттай, ашиг орлоготой ажиллахын хирээр хамт олон, ажиллагсад нь хамгийн түрүүнд үр шимийг нь хүртэх нь зүйн хэрэг билээ. Он гарсаар бид ажиллагсдынхаа цалинг шат дараатайгаар 2 удаа нэмэгдүүлээд байгаа бөгөөд банкны салбартаа хамгийн өндөр цалинтай байгууллага болох зорилттой байгаа. Цалингаас гадна улирал бүр ажлын гүйцэтгэлд үндэслэн олгогддог урамшуулал, гар утасны төлбөрийг төлөх, гадаад, дотоодод сургалтанд хамрагдах, тэтгэврийн сан буюу нэрийн данс, хөнгөлөлттэй үнээр байгууллагын хувьцаа худалдан авах эрх, ажилчдын бүх төрлийн хөнгөлөлттэй зээл зэрэг санхүүгийн хэрэгсэл, бүтээгдэхүүнүүдийг ажилчиддаа тусгайлан зориулж ажиллаж ирлээ. Түүнчлэн “Орчлон клуб”-т тэргүүний ажилчдаа сар бүр хөнгөлөлттэй нөхцлөөр явуулж, гадаадын улс орнуудад амраадагаас гадна сагсан бөмбөг, хөл бөмбөгийн тэмцээн, бэлтгэлийг долоо хоног болгон тогтмол хийдэг. Эдгээр арга хэмжээ, зохион байгуулалттай ажлууд нь бидний нийгэм рүү чиглэсэн томоохон компанит ажлуудын эхлэл болдог бөгөөд банк хажуудаа “Их талын дуулиан”, ”ХАС” гэсэн хоёр ч ТББ ажиллуулж нийгмийн хариуцлагаа ухамсартайгаар хэрэгжүүлж ажилласаар байна. Эдгээр байгууллагууд маань “Дуулиан 2020” хэмээх Монгол Улсад брэнд болсон хөлбөмбөгийн спортыг хөгжүүлэх төслийн хүрээнд олон зуун тэмцээнийг орон даяар зохион байгуулж нийт 27,000 гаруй хүмүүсийг хамруулж 488 сая төгрөгийн хөрөнгийг зарцуулаад байгаагаас гадна Амгалан дахь хүүхдийн асран хүмүүжүүлэх төв, сургуулиудтай урт хугацаанд байнгын холбоотой ажиллаж эрүүл мэнд, боловсролын салбарт үнэтэй хөрөнгө оруулалтыг тогтмол хийдэг. Түүнчлэн наран мандах зүг болох нийслэл хотын зүүн захад баригдаж байгаа “Ургах Наран” хорооллыг сүндэрлүүлж энэ жилдээ багтаж 484 айлыг тохилог орон сууцтай болгох “Монгол Мөрөөдөл”-ийг биелүүлэхээр ХасБанк, “Монгол Мөрөөдөл” төсөл, Нийслэлийн Засаг Даргын Тамгын Газар ажиллаж байна. Монгол улсын хөгжил дэвшил, ард иргэд, залуу гэр бүл болон нийгмийн ирээдүйн сайн сайхны төлөө “Нийгмийн Хариуцлагыг хэрэгжүүлэгч” ХасБанк нь Ургах Наран хороололд сүндэрлэж буй орчин үеийн тохилог орон сууцны эхний 114 айлын орон сууцыг эздэд нь хүлээлгэн өгөөд байгаагаас гадна залуу гэр бүлийг дэмжих зорилгоор ТВ5 телевизтэй хамтран “Монгол Мөрөөдөл” реалити шоу зохион байгуулж, нэвтрүүлэгийн ялагчийг 2 өрөө байр, тус нэвтрүүлэгт оролцсон зургаан залуу гэр бүлийг ХасБанкны орон сууцны хөнгөлттэй зээлд хамруулж гал голомтыг нь асаалцлаа.
• Танай банкны сурталчилгаа их хүчтэй бөгөөд тогтмол хийгддэг юм шиг санагддаг?
• Баярлалаа! Нийгмийн бүхий л салбарт хүрч ажиллахыг хичээдэг учраас хүмүүст илүү хүрдэг байх. Харилцагчийн үйлчилгээ нь бидний амин чухал асуудал байдаг бөгөөд энэ ч утгаараа салбар, нэгж болгон дээрээ “Харилцагчийн үйлчилгээний менежер”-ийг тогтмол ажиллуулж байгаагаас гадна ачаалал ихтэй томоохон салбаруудаасаа эхлэн дугаар зохицуулагч машинуудыг суурилуулаад эхэлсэн байгааг та бүхэн анзаарсан биз ээ. Саяхан болж өнгөрсөн сумогийн “Монгол Башё”-гийн гол ивээн тэтгэгчээр оролцон Монгол улсаа Японы бөхчүүдэд, ард түмэнд сурталчилж, арлын оронд амжилттай барилдаж буй бөхчүүдээ дэмжсэнээс гадна “Ирээдүйн аваргууд” хүүхдийн сумо бөхийн цуврал тэмцээнийг “Ирээдүйн саятан” хүүхдийн хадгаламжийн бүтээгдэхүүнээр дамжуулан түгээж хамтран ажиллан хойч үеэ дэмжиж байна. Үндэсний олон нийтийн телевиз, UBS телевиз, Үндэсний хөрөнгө оруулалтын банк, бүх үүрэн телефоны оператор компаниуд, Миний дэлгүүр, Монгол Шуудан ХХК-тай стратегийн түвшинд харилцан ашигтай хамтран ажиллах хэлцэл хийж ажиллаж буйгаас гадна банк хоорондын картын нэгдсэн сүлжээ байгуулах, бэлэн бус төлбөр тооцооны үндэсний стратеги боловсруулах, Цахим арилжааны хуулийн төслүүд, Монголын үнэт цаасны хоёрдогч зах зээл, Зээлийн мэдээллийн нэгдсэн сан байгуулах зэрэг үндэсний хэмжээний төслүүд дээр “Монголын Банкуудын Холбоо”, “Монголын Ипотекийн Корпораци”, “Төлбөр Тооцооны Үндэсний зөвлөл”, “Олон Улсын Бичил Санхүүгийн Төв”-ийн гишүүнчлэлээрээ дамжуулан идэвхтэй оролцон өөрсдийн зохих хувь нэмрээ оруулсаар байна. Түүнчлэн Монгол Улсын хөгжилд өөрсдийн хувь нэмрийг оруулж, хувийн хэвшлийн хөгжлийн өнгө төрхийг тодорхойлсон бизнесийн бүхий л салбарын дотоодын томоохон төлөөлөл санаачлан МҮХАҮТ-ын дэргэд “Гүйцэтгэх Захирлуудын Клуб” буюу “CEO (Chief Executive Officer) Club”-ийг байгуулсан юм. Гадны бодлого, зааврын дагуу бус Монголчууд өөрсдийн оюун бодол, санал санаачлагаар нэгдэж, улс орноо хурдан хөгжүүлэх боломж бүрэн байгаа бөгөөд тус клуб нь Монгол улсын эдийн засаг, хууль эрхзүйн таатай орчин бүрдүүлэх, хувийн хэвшлийн хөгжлийг шинэ шатанд гаргах, дэмжин урамшуулахад чиглэсэн бодлого боловсруулахад төрийн байгууллагуудтай хамтран ажиллаж, нийгэмд чиглэсэн үйл ажиллагаа явуулдаг. “CEO Club” нь анхны хуралдаанаасаа ХасБанкны Гүйцэтгэх Захирал Ч.Ганхуягийг Ерөнхийлөгчөөрөө сонгон ажиллуулж байна.
• Энэхүү ярилцлагын сүүлчийн асуултыг танд үлдээе.
• Нийт Хасчууд, харилцагч, түнш, хамтран ажиллагсад нартаа амжилт бүтээл дүүрэн 10 жилийн ойн мэндийг хүргэж олон улсад "ХИЛ ХЯЗГААРГҮЙ БАНКИРУУД" уриан дор мэдлэг чадвараа сорьж ажиллан, Монголдоо “БИД ЭХ ОРОНДОО ХАЙРТАЙ” уриан дор ажиллан бусдыгаа манлайлж эх орноо хайрлаж хөгжүүлэхийг уриалж байна. 2008 он дуустал бид харилцагчиддаа зориулан төрсөн өдрийн бэлгүүдээ үргэлжлүүлэн барьсаар байх болно. 10-р сарын 10-ны өдөр ХасБанкны өдөр байх болно.

TNN

Тэнүүн

Linkin Park-ийн хамгийн анхны цомгийг авч сонсож маш сонин мэдрэмж авч, аюумшигтай их эрч хүч, энерги авч байсан нь нилээд хэдэн жилийн өмнө билээ. Яг тийм нилээд хэдэн Red Bull уучихсан юм шиг энергийг Rapper TNN-ийн гурван дууг сонсоод авдаг байна шүү. Хоёр орчим жилийн өмнө Хятад, Хонг Конг руу албан ажлаар цуг явж энэ залуугийн нуруундаа хийлгэсэн Чингисийн тамга шивээсийн гэрч болж байсан юм. Шивээс хийлгэснийхээ дараа хэсэг халуурч зовсон. Ийм юм хийх гэж бэлдэж байсан юм байна. Би энэ Чингисийн тамганы хээнд хэдий дуртай ч ингэж шивээс хийлгэж зоволгүй яг ийм зурагтай пудболка аваад л өмсөх байсан. За тэр ч яах вэ. Дууны үг нь шулуун бөгөөд магадгүй хэт бүдүүлэг тул насны хязгаар заахаас гадна тойруу буюу ёжилж хэлж байгаа утгыг нь ойлгох хүмүүс сонсохгүй бол Mother гэдгийг ээж гэж орчуулснаа аав гэхийг Motherfucker гэж орчуулдаг залуус шиг томоос том асуудалд орох бий вий.

Монголын минь нутаг дэвсгэрийг өөрийн болгоод вэб дээрээ тавьчихсан байгаа тэр өмнө зүгийн зүггүй гард зориулаад нэг саак дуу хийгээч хөө. Хужаа нарыг одоо нигерүүд хар яриандаа юу гэж дууддаг юм бол доо. Ийм дуу гаргавал нилээд хурдан нийтэд түгэнэ байх гэж тааж байна. Зөрүүлээд манай талын нэг нөхөр маш гоё үзэсгэлэнтэй газрын зураг урласан байна билээ.

Хүний авъяас ил болон нуугдмал хэлбэрээр байдаг юм шиг байгаа юм. Миний далд авъяас хэдний ямар Балжинням, Дашнямтай нартай өдөр яаж гарч, юу хийж алах бол оо? Kкк. Киви чамд амжилт хүсч байна гэдэг шиг Тэнүүн, чамд амжилт хүсье!

Stop talking fuckers, start doing suckers

Хийдэг ганц, хэлдэг долоо

Бүгдийг нь уншихаас өмнө аягүй товчхон утгыг нь тайлбарлая. Цөөвөр чоно биш арслан шиг амьдрах. Чадахгүй бол ядаж Симбо шиг амьдаръя.

Хүмүүний мөн чанар, жудаг муудлаа гээд ярьж бичээд байдагтай агаар нэгэн бидний үеийн зонхилох залуусын ур чадвар, сэтгэл, мэргэжил тэргүүтэн нь муудаад байгаа харагдаад байх санж. Тасархай гоё ярьдаг хүмүүс байна аа. Энэ бол ур чадвар үнэхээр. Гэхдээ үр дүн юу ч байхгүй. Гоё ярьсан юмаа цаасан дээр буулгаадахаач гэхээр англиар байг юм аа гэхэд монгол хэлээрээ үг үсэг, дүрмийн алдаагүй, найруулга зүйн талаасаа хүн уншаад төвөггүй ойлгохоор бичиж чаддаггүй юм билээ. Бараг галзуу хүний өдрийн тэмдэглэл гэхэд нь дэндүү гоёдож энэ ертөнцийн бүхий л бурхад гомдмоор. Хэрвээ хөөрхийс байдаг бол шүү дээ. Тэгсэн мөртлөө нөгөө хүнд гарууд энэ тэнд очоод энэ чинь ингэдэг байхгүй юу гээд л яриад байна. Тэр ярианд нь ордог ижил буруу өрөөсөн дугуйнууд байгаа болохоор эдгээр нөхдүүдэд “зах зээл” байгаад байх шиг байгаа юм.

Ер нь бол энэ дэлхий болон миний, та нарын эргэн тойрон болж бүтэхгүй юмаар дүүрэн байгаа гэдэгтэй мөрийцөх үү? Хамгийн гол нь энэ, тэр болж бүтэхгүй байгаа юмнуудыг үүсгэн, бий болгон дасан зохицон амьдраад байгаа бид нарт ч гэсэн буруу бий гэсэн үг. Бид нар өөрсдөө тэр болохгүй, бүтэхгүй байгаа юмнууд оршин тогтнох ор хөнжил, зах зээл нь болж худалдаж аваад тэжээгээд байгаа учраас тэр. Өөрсдийнх оролцоогүйгээр амжилт гаргавал өөрсдөө л хийсэн юм шиг ярина, харин ярьсан юм нь амжилтгүй болбол өөрөөс нь бусад л болохүй болохоор чадаагүй тухай түмэн балай шалтаг тоочно. Эдгээрийг нь сонсоод “за нээрээ тийм дээ” гэж бодвол чи өнгөрөө л гэсэн үг. Ер нь бол иймэрхүү төрлийн бөгөөд удирдах ажил хийдэг хүмүүс өөрөөсөө илүү чадвартай, мэдлэгтэй хүнийг доороо ажиллуулах, цуг зэргэлдээ ажиллах тун чиг дургүй. Ойлгомжтой.

Дээр нэг танил маань хэлж байсан юм. Гадаадын нэг төсөл (бодвол тухайн төсөл нь нилээд том төсөл юм биз дээ) дээр ажилладаг хоёр залуучууд пабд танилцсан чинь орчлонгоос тасарчихсан юм яриад байна гэнэ. Тэр хоёр залуугийн хувьд энэ дэлхийн хамгийн мундаг хүн нь тэр төслийн удирдлагч болох дарга гэх. Ачир дээрээ тэр төслийн мөнгийг нь Нарантуул, Барс дээр байдаг наймаачид хэдхэн сарын дотор эргүүлж л байгаа байхгүй юу. Өөрөөр хэлбэл нөгөө Нацагдорж найрагчийн өгүүлэлд гардаг шиг хөмөрсөн тогоон дотор буюу жирэмсэн эмийн шээх газраас хол явж огтоос үзээгүй л хүмүүс байгаад байгаа юм. Заавал бодитоор гадаад яв гэсэн үг биш шүү дээ. Интернэт гээд зүйл дэлхийг хавтгай болгохоос гадна дэлхийн аль улс орон руу ширээн дээрээс чинь визгүй зорчуулж байна. Нөгөө 80:20-ийн зарчим гэдэг байдаг даа. Тэрэнтэй адилхан нийт хүмүүсийн 80 хувь нь ярьдаг, 20 хувь нь хийдэг байгаа даа. Дахиад тэр 80 хувь ярьдаг хүмүүсийн ярианы 80 хувь нь BULL SHIT, 20 хувь нь энд тэндээс хуулсан юмнууд байвал яанам билээ.

Гол нь би энд юу хэлэх гээд байна гэвэл ЯРИХАД УЧИР БИЙ шүү ард түмээн. Ер нь практикийг ажиглаад байхад хүн гэдэг нэртэй адгууснуудын мөн чанар нь алба болон амины хариуцлага гэдэг юман дээр илэрдэг юм билээ. Зөндөө инээдтэй бөгөөд эмгэнэлтэй жишээнүүд байдаг шүү дээ. Хамт олон аялалаар явж байгаад төөрөөд идэх юмгүй болсон чинь ганцаараа майхны гадаа шөнө боорцог мэрээд хэвтэж байсан нөхөр, халаасан дотроо еэвэнгээ хуваагаад жижгийг нь тэмтрээд найздаа өгдөг сурагчийн онигоо, оюутны байранд хоолгүй, хоол идээгүй гэж ирээд архидаж байгаад хиамаар бөөлжин дотуур байрны найзуудынхаа дунд онигоо болдог залуугийн бодит түүх зэрэг. Уул нь бол эдгээр нөхдүүд их л хүн чанартай, нүнжигтэй юмнууд ярьдаг л байхгүй юу. Бурхан бидэнд бага чалч гэж нэг ам, ихийг бүтээмой гэж хоёр “хиртэй” гар заяасан гэж бодном.

One World – One Dream!

Нэг дэлхий – Нэг л хүсэл мөрөөдөл

Эртний Грекийн Олимп уулын бэлд үүссэн хүн төрөлхтөний спортын их наадмын мөнгөөр үнэлэшгүй гайхамшигийг Монголчуудад мэдрүүлээд зогсохгүй Үндэсний бахархалыг бадруулж буй Зевс бурханд баярлалаа. Зуны олимпын 29-р наадам Монголын эзэнт гүрний эртний нийслэл Бээжин хотноо амжилттай болж өнгөрлөө. Монголын цээжин дээрээс нийслэл хотоо Бээжин рүү шилжүүлж байхдаа Хубилай хаан маань чухам эндээс л ач, гуч, дөч болох Монголчууд хүн төрөлхтөний спортын их наадам олимпоос анхны алтан медалиа авна гэж төсөөлж байгаагүй биз дээ. Өвөг дээдсийн минь хэсэг зуур амьдарч байсан буйр буянаа хайрласан буй заа гээд бичээд эхлэхээр нэг их өөртөө итгэлгүй, хоосон сүжиг бишрэлд автсан хүн шиг болох гээд ч байх шиг. Гэвч хоёр сая долоон зуу орчим хүнээс хорин есөн хүн олимпод оролцохоор шалгаран үлдэж үүнээс тамирчид маань нижгээд хоёр алт, хоёр мөнгөн медаль авсан нь Монгол зоны түүхэнд байгаагүй өндөр амжилт байлаа. Үүнээс илүү амжилт гаргах бүрэн боломжтой байсныг дурдах нь илүүц биз. Олимпт оролцсон дэлхийн 205 орноос амжилтаараа 31-р байранд эрэмблэгдэнэ гэдэг нь Монгол улсын олимпт оролцож ирсэн 44 жилийн түүхэнд рекорд тогтоогоод зогсохгүй эдийн засгийн хөгжлийн үзүүлэлтээр Монгол улсын дэлхийд жагсаж буй байраас ч даруй хэдэн арваар түрүүлж буй хэрэг юм. Авсан медалийн тоо, чанарыг нь эдийн засгийн үзүүлэлт, хүн амтай нь харьцуулбал Монгол улс дэлхийд 3-т жагсаж байгаа юм уу даа.

Намбарын хүүхдээс өгсүүлээд зарим хүмүүс амьд явбал олимпоос алтан медаль авахыг харна гэж яриад байна билээ. Би бол амьд явбал Монгол улс олимпийг эх орондоо зохион байгуулахыг харна гэж ярьж эхлэх ёстой гэж аймшигтай том “амбицлаад” байгаа дотроо битүүхэндээ. Бээжингийн хүн амын амьжиргааны стандарт хэрхэн дээшилж, спорт, нийтийн үйл ажиллагааны ямар том, гоё хэрэгсэл, талбайнуудтай болсон бол оо гээд бодохоор атаархахгүй байхын аргагүй байна даа үнэхээр. Бөх, бокс, буудлагын дугуйлан, секцүүдэд хүүхдээ, дүүгээ бүртгүүлэх гээд очсон чинь хүүхдийн тоо нь хэтрээд авахгүй гэнэ гэж хүмүүс их ярьж байна. Спортын ач гавъяа энэ мөнөөс мөнөөс гадна спортын клубуудыг маш хурдан барууны загварын арилжааны хэлбэрт шилжүүлж шударга өрсөлдөөнд оруулбал Монголчуудын дэлхийд өрсөлдөх чадварыг улам өсгөнө гэж бодох юм. Бензин тос нэмэгдлээ, амьдрал хэцүү байна гээд л яриад байдаг мөртлөө долоо хоногийн аль өдөр зоог болон уушийн газрууд байнга битүү байдаг болж, гудамж замаар явах машины тоо нь хэрээс хэтрэн, Бээжин явж олимп үзэж буй Монголчуудын тоог хараад тооцоод үзэхээр Монголд лав ядуу хүн алга аа. Аваргуудад уралдаж шагнал амлаж буй компаниудын мэдээг харахад Монголд лав бизнес хийхэд хэцүү гэж гомдоллох аж ахуйн нэгж байх үндэслэл алга аа.

Өчигдөр буюу Бадар-Ууган маань алтан медаль авдаг өдөр Тэрэлжээс хот руу орж ирж байхдаа амьдралдаа анх удаа сэтгэл хангалуун, замын стрес бухимдалгүй машин барьж явж үзлээ. Зөрж өнгөрч буй машин болгон бие биедээ найр тавин зам чөлөөлж, гэрэлээ асаан амжилт гаргасан тамирчидаа хүндэтгэхээс гадна жолооч, зорчигч болгон бие бие рүүгээ даллаж явж байсан. Сүүлдээ миний гар чилээд залхуураад гэрлээ анивчуулаад халтуурдаж эхэлсэн дэг. Хотод юу болж байсныг энд бичих нь илүүц биз ээ. Хэдий хүйтэн дайны үед Лос Анжелес, Москвагийн олимпуудад улс орнууд бойкот хийж оролцоогүй, Мюьхенийн олимпийн үеэр Изралийн 11 тамирчинг хөнөөсөн балмад хэргүүд гарсан хэдий ч энэхүү арга хэмжээний нэр хүнд огт буураагүйгээр зогсохгүй оролцож буй орнуудын тоо жилээс жилд нэмэгдсээр байгаа нь Улс үндэстнүүдийн энх тайвны билэгдэл болсон дэлхийн хамгийн том үйл ажиллагаа болсныг илтгэж байна. 1913 онд бий болсон олимпын туган дээрх таван тивийг төлөөлөн холбогдсон цагирагнуудын учир жанцан чухам хүү энд оршин буй заа. Явж явж спорт, шашин хоёр л Жорж Бушийн хэлдгээр “Муу муухайгийн тэнхлэг”-ийн улсуудыг хүртэл нэгтгэх юм бус уу. Дэлхийн хэддүгээр дайны үеэр билээ дээ, тулалдаж буй цэргүүд Зул сарын баярын шөнө хоорондоо байлдахаа болиод эвлэрээд гэр гэр рүүгээ буцсан бодит түүх байдаг юм билээ. Түүгээр нь ч гайхамшигтай гоё шүүдэр ший хийсэн байдгийг та бүхэн үзсэн биз ээ.

One World – One Dream уриан доор зохион байгуулсан энэхүү тоглолтын зорилго, үр дүнг анхны алтан медалиа авсан Монголчууд улам ихээр ойлгож мэдэрсэн буй заа. Мэтгэлцэж хэрэлдээд байсан улс төрийн хүчнүүд эвлэрдэг юм байна, том жиптэй, сүрчиг, гель үнэртүүлсэн залуу баярлаад хир даг, нэвширсэн үнэр ханхлуулсан гудамжны архичин өвөөтэй тэврэлддэг юм байна, танихгүй хүмүүс хоорондоо хэзээ язааны хамаатан садан шиг харилцдаг юм байна, тэрийг нь миний хараа муутай хоёр мэлмий цэнхэр дэлгэцээр болон оригоор нь хажуугаас нь хардаг юм байна. Эндээс ингээд хараад дүгнэхэд хүн гэдэг амьтан маш жаахан юман дээрээс кайф авч, өөрсдийгөө хөгжөөмөр аяддаг биологийн нэгж биш гэж үү? Хэрвээ бид хүсвэл өдөр болгон бие биетэйгээ ингэж гоё харилцан эерэг энерги бие биедээ өгч, сайн сайхныг хүсэн нийгэм, эргэн тойрноо аз жаргалаар бялхааж чадахаар байгаа биз дээ? Манай аав архи уухаараа маш сайхан ааштай болдог. Гэхдээ аавыгаа сайхан ааштай байлгахын тул байнга архи уулгаж согтуу байлгалтай биш дээ гэж ярьдаг хүүхдийн түүхтэй төстэй юм уу даа миний хэлэх гээд байгаа санаа минь. Бид өөрөө өөрсдийгөө сайхан, аз жаргалтай байлгаж чадна. Ингэхийн тулд бидэнд “шалтаг” хэрэгтэй. Монгол хүн бүр маань эдгээр амжилт гаргасан тамирчид шигээ өөрсдийн хариуцсан ажилаа яс тас хийн оргилд нь хүрч зорилгодоо хүрэхэд л боллоо. Мөрөөдөл гэдэг үг хэрэглэхээс аль болох зайлсхийж зорилго гэж ярьж, бичиж занших ёстой ч юм шиг. Монгол хүний бие онцлогт тохирсон буудлага, чөлөөт бөх, жүдо, бокс, хүндийг өргөлт, дугуй, байт харваан төрлүүдээс улам олон олимпын аваргууд төрөх бүрэн боломжтой байна. За тэгээд удахгүй Сумо олимпын төрөлд орчихвол тэнд барилдаж буй наян Монголчууд хамаг медалийг нь түүж Япончуудыг харикери хийхэд хүргэх бий вий дээ.

Бид энд анхны аваргатай боллоо гэж хөөрцөглөж байхад бидэнтэй адилхан дөрвөн мөчтэй Янк залуу найман алтан медаль хүзүүндээ зүүчихсэн гүйж явна. Энэ тухай телевизийн сурвалжлагч гудамжинд явж буй хүмүүсээс асууж санал сэтгэгдлийг нь сонсъё гэсэн чинь нэг халамцуу байрын хүнд гар “Ганц тийм п****-тай болчих юмсан” гэж авдаг юм даа. Тиймээс энэхүү амжилтандаа пологтон бид Чингэсийн удам, бид бол хийморьтой ард түмэн, ер нь би гээд ярих, биеэ авч явахад жаахан ичмээр ч юм шиг. Аварга болоход асуудалгүй харин аваргаа хамгаалах хэцүү гэдэг. Олимпын аварга болж ард түмнээ баясгасан хоёр залуудаа амьдрал дээрээ үргэлж аварга байж нэр төрөө гамтай авч яваарай гэж хүсье. Зарим хүмүүс амжилт, мөнгө, нэр алдарт живж “нас бардаг”. Энэхүү амьдралын том далайг сэлж гараад бусаддаа зөв үлгэр дууриал үзүүлэх нь та хоёрын иргэний үүрэг л гэж би хэлэх байна. Тэгэхгүй бол зарим хүмүүс, “үзмэрч” нар аль хэдийнээ та хэдийг хэдэн төгрөгтэй болсон, болох, хэзээ, хэдэн удаа эхнэр, хүүхэд солих тухай “урьдчилсан таамаглал” гаргачихсан хоорондоо мэтгэлцээд тууж явна билээ. Зарим охид хүүхнүүд, бүр аав ээж нар нь охин хүүхдээ аваргад бэлдэж байна гэж тоглоом шоглоом хийн ярьж явна гэнэ билээ шүү бурхан минь.

Мөнгөн медаль авсан хоёр залуудаа бас талархах учиртай. Ойрын хэдэн жил гаргаагүй амжилтыг гарган булган сүүлээр далласан залуус. Алтан медалийн оосроос атгаад алдсан боловч цаашаа зөндөө боломж та хоёрыг хүлээж байгаа. За тэгээд медаль авч чадаагүй тамирчдын хувьд хэрвээ би медаль авсан бол ямар их нэр хүнд олж амьдрал ахуй нь дээшлэх байсан бол оо гэж дотроо шаралхан харамсаж, тэр хирээр өөрсдийгөө дараа дараагийн уралдаан тэмцээндээ хурцалж буй заа.

Зөвхөн спорт ч биш нийгмийн бусад бүхий л салбарт бидний аваагүй “алтан медалиуд” зөндөө байна шүү дээ. Оскарын шагнал авмаар байна, Нобелийн шагналд нэр дэвшмээр байна. Мэдлэг чадвар, авъяас билгээрэээ цоороод дээшээ бүгдээрээ гаръя, хийж буй зүйлийнхээ оргилд нь бүгдээрээ цугтаа хүрье. Спортоор бол бэртэл гэмтэл, бизнест бол алдагдал, хохирол гэсэн эрсдлүүд тулгарах болно. Тэрийг давах ёстой. Спортоор бол сэргээш, допинг, бизнест бол шударга бус өрсөлдөөн гээд хэрэглэх ёсгүй арга хэрэгслүүд бий. Тэрнээс бид хол явах ёстой. Ингэж чадаад амжилт гаргасан тохиолдолд бидэнд өгөх алдар нэр, мөнгө төгрөг Монгол улсад, компаниудад хангалттай байгаа. Амжилт гаргаж чадах л юм бол шагналуудаа цуглуулаад банкны хадгаламжинд хийгээд зөвхөн хүүгээр нь амьдраад, “гэртээ гэдсээ илээд хэвтэж” байх боломж их ойрхон байна. Аа гэхдээ (DZ Man-ийн дууны үгнээс “иш татав”) нэр алдар, хөрөнгө мөнгөний төлөө амжилт гарга гэж хэлж байгаа хэрэг огтхон ч биш шүү. Энэ бол зөвхөн шалтаг. Шалтгаан нь юу билээ найз нар аа?

Shit happens. That is why insurance

Гай газар доороос гарч ирдэг учраас л даатгал

Арван жилийн нэгэн найзаараа дамжуулан танилцаж одоог хүртэл гэмгүй сайхан нөхөрлөж буй нэгэн анд маань даатгалын тухай блог дээрээ бичээч гээд, би сайн мэдэхгүй салбарын талаар хамаагүй бичмээргүй байна гэсэн чинь зөрүүлээд баахан ном, материал өгөөд дахиад бичээч гэж хүссэн юм. Ажил ихтэйгээс болоод нөгөө зузаан номыг тухтай уншиж, энэ тухай бичих зав гарахгүй байсаар өнөөг хүрчээ. Андаасаа хүлцэл өчиж байна.

Ер нь даатгал гэдэг зүйл миний хувьд саяханыг хүртэл огт хэрэглэж үзээгүй үйлчилгээ байлаа. Зээлээр хэдхэн жилийн өмнө байр авч байхдаа манайх руу дээд айлаас ус алдах, манайх ус алдаад доод айлдаа санхүүгийн бэрхшээл учруулах вий, түүнд зориулаад бөөн мөнгө болон цаг хугацаа зарлагадах вий гээд жилийн хугацаатай даатгал Улаанбаатар даатгалаар хийлгэж байсан юм. Саяхан жолоочийн хариуцлагын даатгалыг нэмж Прайм даатгал компаниар хийлгэлээ. Гол нь над шиг ойрд машин бариагүй бөгөөд баахан зээлтэй, санхүүгийн “дарамтанд” амьдардаг амьтан хүний машин очоод мөргөчихвөл бага мөнгө төлөх гэсэн ухаантай. Би өөрөө тийм хогийн гутранги үзэлтэй, машин огт барьж чаддаггүй модон гартай хүн биш л дээ. Аа гэхдээ, дээр дурдсан санхүүгийн асуудал гарвал би шууд бүх зардлыг төлөн хуучин хэвэнд оруулах бэлтэй хүн биш, бэлтэй байлаа гээд орон байрны ус алдалт, машин тэрэг засуулсан хөлс, зардал нь миний гэр бүлийн хоолны мөнгөнөөс хороох ёсгүй гэж боддог юм.

Даатгал гэж ярихад би машин лаг барьдаг, өвчин тусахгүй, зовлон тохиолдохгүй гэж хэзээ ч ярьж болохгүй. Гай газар доороос хэзээ л бол хэзээ гарч ирдэг. Чухам энэ нөхцөлд л өөрөө өөртөө хүндрэл багатай асуудлыг шийдэхээс гадна эргэн тойрны хүмүүстэй багахан шиг төвөг удах нь иргэн хүн бидний үүрэг гэж ойлгож байгаа. Монголчууд болохоор амны билэггүй, муу ёртой гээд элдэв юм өөдөөс ярих. Монголд маань даатгал амжилттай хөгжөөд ирэхээд хөөрхий зарим “халтуурны” зурхайч, мэргэ төлөгч нарын бизнес нилээд хумигдах байх даа. Далдыг хардаг хүмүүс тэрийгээ эртнээс “хараад” мэргэжил, ахуйгаа сольж байгаа болов уу даа бараг.

Саяхан болдог 7-р сарын 1-ний олон нийтийн эмх замбараагүй байдал даатгалын сонгодог жишээ болж байна. МАХН-ын байр, Соёлын төв өргөөнд байрлаж байсан ямар олон бизнесийн байгууллагууд халдлагад өртөж, хэдэн саяас эхлээд хэдэн тэрбум төгрөгөөр хохирлоо шүү дээ. Байгууллагын зүгээс тэдний зарим нэгэнд чадах ядахаараа хандив өргөн, манайхаас зээлтэй хүмүүст зээлийн хөнгөлөлт үзүүлэнгээ хүлээн авч уулзахад даатгал хийлгэхгүй яав даа гээд толгойгоо барьж суусан даа ихэнх нь. Улс төрийн намын байранд ер нь бизнес эрхлэх дэмий юм шиг байгаа юм. Аягүй бол одоо даатгалын компаниуд намын байранд байгаа бизнесийг даатгахгүй гэх вий дээ.

Даатгал гээд ярихаар санхүүгийн дарамт, хүндрэл гээд яриад ирэх байх ихэнх хүмүүс. Үнэн хэрэг дээрээ тэрбайтугай мөнгөөр шоудаж, зодоон хийж, үр дүнгүй тансаглаж байгаа ихэнх хүмүүсийн хувьд. Уул нь бол Монголын даатгалын бизнес нь дал гаран жилийн түүхтэй бөгөөд өдгөө нийт хорь орчим даатгалын компаниуд байгаа юм уу даа. Судалж дуулсанаар бол урьд нь Улсын мэргэжлийн хяналтын газрын Даатгалын хяналтын алба энэ салбарыг хариуцан авч явж байгад одооноос Санхүүгийн зохицуулах хороо хариуцан авч явж эхэлсэн байна. Жил гараны өмнө даатгалын зах зээлийн багтаамжийг хувиараа судалж үзэж байхад зах зээлийн багтаамж нь дунджаар 6 сая ам.доллар байсан бөгөөд энэхүү салбарын жилийн зардал нь 2 орчим сая ам.доллар болсон гэсэн тооцоог олж үзэж байсан. Энэ нь маш хангалтгүй тоо бөгөөд нэг хүнд ногдох даатгалын хураамж нь 2-3 ам.доллар гэсэн үг юм. Гэтэл зах зээлд бараг ижил хугацаанд шилжсэн ОХУ-д 40, цаашлаад АНУ-д 3000, Японд 4000 ам.доллар байдаг юм гэнэ билээ. Монголд боломж асар их байна аа. Зөвхөн 2003 онд болсон нийслэлийн өмчийн тооллого болон дахин үнэлгээний дүнгээс үзэхэд нийслэл хот л гэхэд нийт 314 тэрбум төгрөгтэй гэж гарсан байхаас гадна тэр жилдээ иргэд, аж ахуйн нэгжүүдийн даатгалын дүн 100 орчим сая төгрөгт хүрээд байсан байна. Даатгалын секторын хураамжийн орлого болон нөхөн олговрын бүтцээс харж байхад дийлэнх хувь нь аж ахуйн нэгжийн эд хөрөнгийн даатгал болон нефтийн бүтээгдэхүүний даатгал байна. 2006 онд билүү дээ, Энрон корпорацийн захирал луйврын хэргээр арван жилийн ял авч шоронд суусан. Үүний өмгөөлөгчийн хөлсөнд нь Захирлын хариуцлагын даатгалаас нь л гэхэд 19 сая ам.доллар гаргасан гэж интернэтээр уншиж байсан юм байна.

Бид орон байр, машин гээд хэдэн саяар нь хөрөнгө оруулалт хийж аваад хэдэн мянгаар нь даатгал хийлгэдэг мөртлөө амь нас, эрүүл мэндээ огт хайхардаггүй юм билээ. Чухам энэ үед Амьдралын даатгал хэмээх шинэ ойлголтыг National Life Даатгал компанийн хамт олон бидэнд танилцуулж бүтээгдэхүүнээ зарж, маркетингаа хийж эхэлсэн байна. Амь насыг мөнгөөр үнэлэхэд хэцүү ч нэгэнт үнэлээд даатгачихсан байхад ар гэр, хамтран амьдрагч, тэжээн авч явдаг хүмүүстээ маш том буян, их алсыг харсан шийдэл болох байх. Нөхөн төлбөр нь хэдэн зуун сая байтугай тэрбумаар ч яригдах боломжтой бөгөөд хуурамж даатгалын хэрэг гаргаж их хэмжээний мөнгө авах гэсэн оролдлого бүхий утгатай их олон кинонууд байдгийг та бүхэн санаж байгаа байх. Холливууд, спортын одод хоолой, хөл, гар, өгзөг тэргүүтэнээ хэдэн сая доллараар даатгадаг тухай та бүхэн мэдээллийн сувгуудаар уншиж л байсан байх. Бид яагаад өөрсдийгөө үнэлээд, эвгүй тохиолдол болсон үед амьдрал ахуйгаа унагахгүйгээр санхүүгийн асуудлаа шийдэж болохгүй гэж.

Нийгмийн даатгалын газрыг иймэрхүү төрлийн арилжаанд оруулахад болохгүй зүйл үгүй санагдаад явчихсан шүү. Хувийн арилжааны хэлбэрт оруулбал тэнд төвлөрдөг хэдэн тэрбум төгрөгийг илүү үр ашигтай зарцуулахаас гадна даатгал төлөгч нарт илүү өргөн хүрээтэй, боловсон, алсыг харсан бүтээгдэхүүн үйлчилгээгээр үйлчлэх боломжтой доо уул нь.

Баруунд бол настай хүмүүс нь оршуулгын газраа өөрсдөө худалдаж авдаг юм билээ. Үүнийг нь мөн даатгалын схемээр шийдээд өгчихсөн байдаг. Австралид цуг амьдардаг байсан айлын их сургууьд багшилж байгаад тэтгэвэрт гарч байгаа хүн надад бүр оршуулгын газраа машинаараа хажуугаараа явангаа “бахархалтайгаар” зааж өгч байсан юм. Анх сонсоход эвгүй ч гэсэн ойлгоод эхлэхээр зөв систем мэт.

Гурван жилийн өмнө хариуцлагагүй эмч нарын үйл ажиллагааны улмаас аав минь хэд хэдэн удаа дараалсан хагалгаанд орж бараг найдваргүй гэж яригдаж байсан юм. Тэр үед хөөрхий минь тэтгэвэрийн мөнгөө хурааж байгаад 100.000 төгрөг болгоод хав дарчихсан байсан. Өнгөрөхөөр бол миний оршуулганд хэрэглээрэй гэж дараа нь хэлж ах бид хоёрыг сэтгэлдээ мэгштэл айлгаж, ашгүй дараа нь эдгэрч магнай хагартал баярлуулж билээ. Сард хэдхэн кило мах авах хэмжээний тэтгэвэрээ хэдэн сар цуглуулсан бол доо зайлуул. Санаа нь үлдэж буй бид нартаа л төвөг учруулахгүй гэсэн биз дээ аав минь. Тэрнээс биш би л болж байвал бусад нь хамаагүй гэж бодож, тийм үйлдэл гаргаж явдаг битүү толгойтой, ширэн нүүрлэсэн хүмүүсийн хувьд энэ даатгал гээд яриад байгаа долоон үсэгтэй юмыг яаж ч хэлээд ойлгуулж, мэдрүүлэхэд тун хүнд л дээ. Ийм хүмүүсийг нас барахаар нь гадаа хээр тавихаар тас байтугай хэрээ шувуу, нохой ч бараг тоож ирэхгүй байх. Бусдынхаа төлөө жаахан ч гэсэн анхаарч амьдарч, ядаж “дараа” нь хээрийн нохой, шувуунд “тоолгомор” аядаарай даа ах дүүс нар аа.

Organizational behavior

Байгууллагын зан төлөв

Аливаа бодгал бүхэн тус бүрийн өвөрмөц зан араншин, хариу үйлдэлтэй байдгийн агаар нэгэн аливаа байгууллага болгон бас өөрийн өвөрмөц соёл, дотоод уур амьсгалтай байдаг гэдэгтэй та нар надтай санал нийлнэ буй заа. Энэ нь магадгүй жижиг байгууллагын хувьд дарга, удирдагчаас нь илүү их хамаардаг байж болох юм.

Миний энэ бичих гээд байгаа зүйлийг ямарваа нэгэн байгууллагад анх ажилд орж буй, орсон залуус илүү их “мэдэрч” унших болов уу. Арван жилд байхад ангид шинэ хүүхэд шилжиж ирэхэд хүүхдүүд их шохоорхож, сонжиж, сорьж үздэгтэй адил юм уу даа. Шинэкоовт хэн нэгний тусламж маш их байдаг бөгөөд байгууллагууд иймэрхүү “тусламжийн” системтэй байвал багийн уур амьсгал богино хугацаанд эерэгээр бүрэлдэн тогтох үндэслэлтэй. Ядаж л нөгөө анх орж байсан шинэкоов чинь дараагийн орж ирж байгаа жинхэнэ шинэкоовдоо сэтгэл зүрхнээсээ туслах хөшүүрэг болдог байх.

Шинэ орчинд анх шууд ороход тухайн орчинд түргэн дасан зохицох чадвар хувь хүнээс шаардагдахаас гадна орчин нь өөрөө тухайн хүнийг хир хүлээж авахаас их шалтгаалах биз. Маш олон жил цугтаа ажилчихсан, гэр бүлийн уур амьсгалд орчихсон байгууллагууд байж л байгаа. Иймэрхүү газрыг хүмүүс цус нь ойртчихсон газар гэж ярихаас гадна тэдгээр нь шинэ зүйлд дургүй, аливаа өөрчлөлтийг хүлээн авахдаа их хүнд хүмүүс байх вий. Иймэрхүү сэдвүүдийг хөндсөн Холливуудын гоё гоё сүүдэр шийнүүд байдаг даа.

Дээрээс нь ямар ч хамт олон дотор өөрсдийн ашиг, сонирхол, хоббигоороо нэгдсэн хэсэг бүлэг фракцууд байх нь элбэг. Хувь хүмүүс хоорондоо мэдлэг чадвар, ур ухаан, ажлын бүтээмжээрээ өрсөлдөхөөс гадна фракц хоорондын тэмцэл мэр сэр гардаг тухай найзууд маань зөндөө л ярьдаг юм. Шинэ орж ирж байгаа залуусыг энэхүү фракцууд “буланд шахах” үйлдэл үзүүлэх өндөр магадлалтай. Иймээс хувь хүн өөрийн мэдлэг чадвар, үр бүтээмжээрээ шударга өрсөлдөж байж фракцд нэгдэх, өөрийгөө харуулах, үнэлүүлэх, эсрэгээрээ чадваргүй нэг нь ажлаасаа гарах, халагдахгүйн тулд аль нэг фракцийн “хүндэт” гишүүн болж хов зөөх, хор найруулах зэрэг хогийн шалдир булдар ажлуудыг хийн айрагандаа пологтоод бөөлжсөн хүмүүсийн бөөлжсийг гүйж ирж долойдог арчаагүй ноход шиг ажиллаж эхэлдэг хандлага байдаг бус уу. Бөөлжисөө долоолгож байж кайф авдаг “гаж зуршилтай” гарууд байгаад байдаг нь угаасаа буруу л байхгүй юу. Энэ сэдвийн тухай энэхүү бичлэгээр цухас бас бичиж байсан юм байна.

Фракц гээд яриад байгаа учир нь алив байгууллагын ажил багийн ажил байдаг тул хичнээн саак, гавал толгойтой нөхөр байгаад ганцаарчилсан тоглолт хийх боломж тун ховороос гадна тэрхүү “аз жаргал” удаан үргэлжлэхгүй гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Түүнчлэн аливаа хүн хүнд харилцааны культур, за гэсэн бол ёогүй байдаг, ялангуяа эрэгтэй хүнд сибирийн мужик чанар заавал байх ёстой мэт. Одоо чинь болсон болоогүй юм ярьж шалчигнасан, бараг доодохыг нь барьж үзэхгүй бол эр, эм нь гаднаасаа хараад мэдэгдэхгүй ээээрэгтэйчүүд олдох гээд байдаг болсон гэж хүмүүс ярих. Түүнчлэн бусдыг сонсож сурах чадвар их чухал нь мэдрэгдээд байгаа. Дүлий дүмбэ оргичихоод дөргүй бух шиг зүтгээд байгаа нөхөдийг хараад хүн үү, мал уу гэж бодоод учрыг нь олдоггүй юм.

Эцэст нь байгууллага болгон хэсэг нэгж, фракцуудаас бүрдэнэ. Хэсэг нэгж, фракц болгон хувь хүмүүсээс бүрдэнэ. Тухайн группт цугларсан хүн гэдэг амьтаны нэгдэл өөрөө ямар төрлийн итгэл үнэмшил, зорилго, үнэт чанар, ажил, амьдралын философитой байхаас хамаарч байгууллагын зан төлөв тогтож тодорхойлогдоно. Иймээс баг бүрдүүлж байгаа нөхдийн хувьд анхнаасаа зөв хүмүүсээ сонгох, нэгэнт бүрдчихсэн багт орж байгаа хүмүүсийн хувьд өөрийгөө нээх, мэддэг, чаддаг юман дээрээ мэргэжлийн бөгөөд ёс суртахууны зөв бөгөөд том амбицтай байж өөрсдийгөө мэдрүүлэх, харуулах ёстой гэж бодном. Ингэж чадахгүй бол худлаа үнэн юм ярьж утсан чинээ улаан амиа торгоож бусдын цаг зав, нервийг барж байснаас нөгөө “Боол би үхвэл таарна” гэдэг шиг өөрөө сайн дураараа үтэр түргэн зайлбал зохистой. Ижил олон дугуйнууд хаа сайгүй зөндөө элбэг байх бий вий. Бас нэг сонголт байж болох юм байна. Газар хөдөлж, тэнгэр дуугарч, галав юүлж байсан ч үхсэн, амьд нь мэдэгдэхгүй хорвоогийн шар бор тоосыг хөдөлгөн ажиллаж амьдрах. Гэхдээ ингэж явж дэлхийн зургаа гаран тэрбум хүний хоолыг хороолцож байснаас Чингэс өвөө, Есүүс ах, Мухамед нагац дээр очиж гар хөлийн үзүүрт нь зарагдсан нь дээр байх шүү гэж.

A blog counter hits 10.000

Блог маань 10.000 дахь зочноо хүлээн авлаа

Нэг жил гаруйханы өмнөхөн шүү дээ анх блог гэдэг юм байдаг юм байна, би өөрөө блог нээж бусадтай үзэл бодлоо хуваалцаж болох юм байна гэж мэдээд ажлын цагаа хугаслан блогоо нээж анхны бичлэгээ 2007 оны 6 сард бичиж байснаас хойш яг өнөөдрийн байдлаар давхардсан тоогоор 10.000 хүн хойд болон өмнөд америк, африк, европ, ази, австрали зэрэг таван тивийн 55 улсаас зочлоод байна. Тоолуур тавихад хэдээс л бол хэдээс эхлүүлж болох юм билээ. Яг нөгөө чингэлэгээс бууж буй япон тэргүүдийн гүйсэн замыг нь багасгаж өөрчилдөг нөхдүүд шиг. Би ерөөлийг бодож 9-ийн тоогоор блогийнхоо тоолуурыг эхлүүлж байсан юм. Тэгэхээр ачир дээр яг 10.000 хүн биш 9.991 хүн юм байна шүү анд нараа. Зарим блогерууд дуртай тоогоо тавьсан байх гэж би хардаад байдаг юм. Үгүй ээ, тэр нь ч одоо надад ямар пад байх билээ.

Хаа байсан Зааны ясан эргийн улсаас эхлээд хойд Америкийн баруун эргээс нилээд цааш орших би нэрийг нь үл мэдэх жижиг арлаас хүртэл хэд хэдэн хандалт хийсэн байсан нь миний сонирхолыг одоог хүртэл татдаг юм. Гүүгэлдэж байгаад олсон уу, эсвэл интернэтээр дэмий тэнэж байгаад орсон уу гэж.

Ер нь анх яах гэж блог нээсэн тухайгаа энэхүү бичлэгээрээ бичиж байсан бөгөөд өдрөөс өдөрт блогоор зочилж буй хүмүүсийн тоо маань нэмэгдээд одоо дунджаар өдөрт 20 гаран хүн ордог болсон юм уу даа. Блогийг минь унших дуртай найз нөхдийн тоо нэмэгдэж байгаагаас гадна ийм, тийм сэдвээр бичээч гэж “захиалга” хүртэл өгдөг болоод байгаа. “Нөхөргүй эмэгтэйчүүд”-ийн тухай бичиж нэг бичлэгийн “өрнөөсөө” арай гэж салаад байж байна. Даатгалын талаар бичнэ гэж нэг найздаа амлаад одоог хүртэл явуулсан номыг нь уншиж амжихгүйгээс бичлэгээ бичиж завдахгүй л яваад байна. Тун удахгүй амьдралын даатгал гэж юу юм гэдгийг өөрөө эхэлж ойлгочихоод бичнэ ээ.

Нийтдээ блог нээснээс хойш 56 нийтлэл, бичлэг бичсэн байгаа нь сард дунджаар 4 бичлэг бичдэг юм уу даа. Сэдвүүдээ би 5 үндсэн төрөлд хуваасан бөгөөд эрээвэр хураавар бодлууд хэсэгт л хамгийн их бичлэг байх шив. Нэг анзаарагдсан бөгөөд жаахан харамсалтай санагдаад байгаа зүйл нь гэвэл жаахан ажил хэрэгч нийтлэл, судалгаа, шинжилгээний бичлэг бичихээр хүмүүс бараг сэтгэгдэл үлдээхгүй шүү. Харин ч архи дарс, “авгай хүүхэн”, ааш зан, худал хуурмаг энэ тэр гэсэн “хүнд” боловч нэг их “академик” ач холбогдолгүй сэдвээр хааяа бичихээр та хэд сэтгэгдэлийг бөмбөгдөж өгөх юм аа. Зарим нь чиний бичлэгээс гадна хүмүүсийн бичсэн сэтгэгдэлүүдийг унших их сонирхолтой гэж хэлж байдаг юм. Би өөрөө анх сэтгэгдэлүүдийг нэг их уншдаггүй, тоодоггүй байснаа сүүлийн үед харин хүмүүсийг аль болох их сэтгэгдэл бичээсэй, ямар реакци миний бичсэн юмны эсрэг гаргах бол гэж их сонирхдог болоод байгаа. Магадгүй тэдгээр нь миний дараагийн бичлэгийг санаанд чиглүүлж өгөөд байдаг шиг санагдаад байгаа. Гэхдээ би хэзээ ч блогоо арилжааны хэлбэрт оруулахгүй гэдгээ амлаж байна.

Яваандаа жаахан мэргэжлийн түвшинд бичиж эхлэхгүй бол хэт хар яриагаар бичээд байна гэсэн шүүмжлэл бас нижгээд авснаас гадна Сангийн сайд асан Очирсүх ах миний хоёр ч нийтлэлийг блогоос маань авч Зууны мэдээ сонин дээр гаргасан. Бас Очироо ахаас гадна нижгээд хүмүүст блог хэрхэн нээхийг зааж өгсөн гэж байгаа. Түүнчлэн нэрийг нь дурдаад яах вэ, нэгэн “Баагий” сонинд их аятайхан ярилцлага өгсөн байхаар нь шимтээд уншсан чинь миний блог дээрээ бичээд тавьсан нэгэн нийтлэлээс цэг, таслалын ч алдаагүй хэдэн өгүүлбэр copy, paste хийгээд тавьсан байж билээ. Тухайн байгууллагын маркетингийн ажилтан руу хандаж хэлсэн л дээ, боль л доо, нэр ус дурдаж бай л даа, дахиж битгий “хулгай” хийгээрэй гээд. Мэдээж би бүх хүнтэй мэдлэг, мэдээллээ хуваалцах гэж л юм бичээд байгаа ухаантай. Гэвч миний бичсэн юмыг өөрөө бичсэн юм шиг жүжиглэж сонин хэвлэлээр нэг нөхөр дүвчигнээд байхаар чинь аягүй сонин санагддаг юм билээ.

Бас нэг сонин гэвэл нэр сарын өмнөхөн байна уу даа блогеруудын уулзалтанд найзаараа дамжуулан уригдсан боловч ажил амжаагүйгээс очиж чадаагүй. Сүүлд сонсохнээ Монголын блогеруудын холбоо байгуулах зорилготой уулзалт болж нилээд хүмүүс очсон гэнэ лээ. Бодоод байхнээ очоогүй нь ч дээр болсон юм уу даа. Учир нь би аль нэг холбоо энэ тэр харъяалуулахыг хүсэхгүй байнам. Дараа нь тэр холбооны дүрэм журам, өөр юу байдаг юм, юманд нь баригдаад үзэл бодол “дутуу илэрхийлэх”, дуу хоолойгоод “боомилуулах” асуудал гарах байх гэж “өмхий санаалаад” л. Яагаад гэвэл чухам миний өөрөө өөртөө блог нээсэн хамгийн гол шалтгаан маань үзэл бодол, мэдлэг, мэдээллээ хэнээс ч хамааралгүйгээ энэ бөмбөрцөгийн булан тохой бүрт суугаа нутгийн индиан нартай ч хамаагүй хуваалцаж, илэрхийлэх чөлөөт индэр байна, байлгана гэж зорьсон ухаантай бөлгөө. Тийм ч болоод хаа байсан тэр жижиг арал, Зааны ясан эрэг, Алжир, Сенегал, Египет, Бразил, Кени, Пакистан, Иордан, Нигер, Эквадор зэрэг “сонин сонин” газруудаас зочид орсон буй заа. Та бүхэн ажаамой.

Waiting for the perfect man

Арван хуруу тэгш хүн хүлээсээр л байна уу

Сууж байсан чинь гэнэтхэн энэ сэдвээр бичмээр санагдаад. Ер нь энд тэнд явж байхад таньдаг бүсгүйчүүд, найзын найзууд гээд их олон бүсгүйчүүд нөхөргүй байх бөгөөд нөхөр олддоггүй, эсвэл “нөхөр авах” цаг болоогүй, санаанд таарсан хүн алга, нөхөр болох хүн олж өгөөч гэж тоглоом шоглоомоор ч гэсэн цаагуураа үнэнээсээ хэлэх нь цөөнгүй. Зарим нь бүр надаас миа, ямар ч боловсролгүй, “матар” хүүхнүүд сайхан сайхан залуустай суугаад, үр хүүхэдтэй болоод сайхан амьдраад байх юм гээд аймшигтай бухимдаад, атаархаад ярьдаг юм гэсэн. “Сайхан хүүхэн, цагаан зээр хоёр нутаггүй” гэдэг билүү нэг хачин үг байдаг. Зарим хүүхнүүд өөрөө өөртөө хэт өндөр шаардлага тавьж санаанд таарсан хүнээ олохгүй ганц бие явсаар байгаад улам л зожиг болдог байх. Үүн дээр зарим эрчүүдийг дорой, арчаагүй байдал ч мэдээж нөлөөлнө л дөө. Metacafe дээр доорх файл ирсэнийг энэ сэдэвтэй холбоотойгоор copy paste хийгээд тавьлаа. Эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийг муулж, сайлж байгаа юм огт байхгүй, зүгээр л For Your Information гээд тавьж байгаа юм шүү ард түмээн.

18 Rules Between Men and Women

1. The Female always makes THE RULES.

2. THE RULES are subject to change without notice.

3. No Male can possibly know all THE RULES.

4. If the Female suspects the Male knows all THE RULES, she must immediately change some or all of THE RULES.

5. The Female is never wrong.

6. If it appears the Female is wrong, it is because of a flagrant misunderstanding caused by something the Male did or said wrong.

7. If Rule #6 applies, the Male must apologize immediately for causing the misunderstanding.

8. The Female can change her mind at any given time.

9. The Male must never change his mind without the express, written consent of The Female.

10. The Female has every right to be angry or upset at any time.

11. The Male must remain calm at all times, unless the Female wants him to be angry or upset.

12. The Female must, under no circumstances, let the Male know whether she wants him to be angry or upset.

13. The Male is expected to read the mind of the Female at all times.

14. At all times, what is important is what the Female meant, not what she said.

15. If the Male doesn't abide by THE RULES, it is because he can't take the heat, lacks ackbone, and is a wimp.

16. If the Female has PMS, all THE RULES are null and void and the Male must cater to her every whim.

17. Any attempt to document THE RULES could result in bodily harm.

18. If the Male, at any time, believes he is right, he must refer to Rule #5

Баг, сумын төвөөс аймаг руу, аймгуудаас томоохон суурин, хот газрууд руу, хотуудаас гадаад улс руу түр болон удаан хугацаагаар явж буй их нүүдлийн гол хэсэг нь эрчүүд байгаа нь статистикаас харагддаг. Тиймээс ч нэг эрэгтэйд төчнөөн эмэгтэй онолын хувьд ногдож байна гээд зарим эрчүүд хөөрцөглөх нь халаг. Энэ тухай ерөнхий статистикийг энэхүү бичлэгээрээ бичиж байсан юм байна. Гэвч нөгөө талаасаа эмэгтэйчүүд, эхнэрээсээ автобусны мөнгө гуйдаг, архи уудаг, эхнэрээ арчилж чадахгүй юм байж бусад хүүхнүүдийг “арчлах” гэж оролддог эрчүүд хаа ч мундахгүй тухай сонсогдож, харагддаг. Эдгээр шалтгаануудаас болоод нийт эрчүүдийн маань “эрэнтгээн” нилээдгүй унаад, заримдаа энэ тухай бүсгүйчүүдтэй нилээд ширүүн маргалддаг болох гээд байгаа гэж байгаа.

Мундаг мундаг боловсролтой, соёлтой, ухаантай зөндөө л бүсгүй байдаг мөртлөө эрчүүд шиг тушаал ахиж дарга болохгүй юм гээд карьер хийх гэж буй бүсгүйтэй ярьж байсан юм. Харин ч эсрэгээрээ “хачин хачин юмнууд” хурдан хугацаанд тушаал дэвшээд, дарганцар болоод байдаг юм, эмэгтэйчүүд “дээдэхээрээ биш доодохоороо” дээшилдэг гэдэг үнэн л юм байна л даа гээд тэрхүү танил бүсгүй маань ихэд цухалдангүй хэлж байж билээ. Тэр ч арай юу юм, гэхдээ л жендэрийн асуудал аль аль талыгаа бодсон хаа ч гэсэн хөндөгдөх л сэдэв гэдэгтэй санал би бүрэн нийлдэг.

Ер нь бол эр, эм хүмүүсийн гэр бүлийн үүрэг хариуцлага, гэр бүлээ хэн нь авч явах “ёстой” тухай сонгодог онол маань өөрчлөгдөж буй мэт. Энэ “онол” нь мөнгөн дээр л тогтоод байгаа мэт. Чи намайг сайхан амьдруулна, тэжээнэ гэж авч суусан гэж зарим бүсгүйчүүд нөхрүүддээ хэлж “рекетлэдэг” сонсогддог. Хэрвээ эхнэр нь гэр бүлд ямар ч үүрэг роль байхгүй гэдсээ илээд сууж байх юм бол эхнэр “тэжээснээс” гайгүй үүлдэрийн нохой ч юм уу, гахай ч юм уу гэртээ тэжээсэн нь хамаагүй дээр биз. Эмэгтэй хүн өөрөө амьдралын төлөө зүтгэлтэй, хувь нэмэртэй байх ёстой байлгүй дээ. Тэр байтугай мундаг бүсгүйчүүд, эхнэрүүд зөндөө бий гэдгийг ч сонсдог. Манай нэг найзын найзын эхнэр нь нөхрөө усанд оруулж, хумс хурууг нь авч өгдөг юм гэсэн. Гөө мөн, эрхээрээ хатсан нөхөр өө тэр.

Эр ч байна уу, эм ч байна уу, энэ дэлхийд арван сартагар хуруу нь тэгш хүмүүн үгүй бөлгөө. Үлгэрийн гүнж шиг сайхан бүсгүй, цагаан морь унасан ханхүү хайгаад байвал дал, наяан насныхаа мэлмий гийж, сүүдэр тухайлсаныхаа ойг үзэж чадалгүй өнхрөөд өгөх биз дээ. Хань ижил гэдэг нь дутууг нь нөхөж, дундуурыг нь дүүргэдэг “этгээд” юм шиг байгаа юм. Яагаад гэвэл дутуугүй, дундуургүй хүн гэж энэ хорвоод “бараг” байдаггүй учраас. Би өөрөө эрэгтэй хүн учраас “За байз, гуч гараад л нөхөр авъя байз” гэж ярьдаг найз, хүмүүсийг сонсоод дотор зарсхийдэг юм. Зарим нь бараг гайгүй хүнээс хүүхэдтэй болоод л болоо гэж ярьдаг юм гэсэн шүү. Бас овоо юм ярьдаг гарууд шүү. Нэг юм бодооч ээ, нэг юм хийгээч ээ залуусаа гэж. Хүүе, хүүхэд хий гэж хэлээгүй юм шүү. Дараа нь хагас, бүтэн өнчин хүүхдийн асуудлыг над дээр тохов оо нөхөд минь.