Monday, 28 December 2009

Christmas

Views

Дэлхий даяар жил бүр Исүүс Христийн төрсөн өдрийг улам бүр л өргөн тэмдэглэдэг болж байх шиг байна. Анх үнэндээ энэхүү баярын утга учрыг ч мэдэхгүй бусдыг даган цэнгэн хөгждөг байж. Сүүлийн хэдэн жил Зул сарын баярыг Сингапур, Австрали, Шинэ Зеланд, Япон гэсэн улсуудад загалмайн шашинтай гэр бүлийнхэнтэй жинхэнэ утгаар нь тэмдэглэж үзэх завшаан надад тохиолдож байсан бөлгөө. Сүүлийн үед бүтээгдсэн нилээд хэдэн кино дандаа ертөнцийн төгсгөл, галав юүлэлт, сатаан чөтгөр, бурханы тухай болоод буй. Библи дээр яг энэ тухай бичсэн байх. Түүнчлэн Да Винчи Код ба Анжэлс ба Демонс кинонуудыг дахин "анхааралтай" үзээд жижигхэн толгой минь бүр эргэв. Хэдийгээр бодит түүх биш ч гэсэн. Энэ жил сургуулийн өвлийн урт амралттай байгаа тул ер нь энэ баярын утга учир юусан билээ хөө гээд нилээд судлах гэж оролдов. Библи гарчиглаж, Христийн тухай Жонийн тэмдэглэл дээр суурилж хийсэн киног үзэж, энэ сэдвээр олон хүнтэй ярьж байсан түүхээ эргээд нэг санах гэж оролдов. Тэгээд дараах хэдэн асуултанд хариулт олох ёстой юм болов уу гэж бодогдоод...

·        Яагаад Монголоор Зул Сарын Баяр гэж хэн анх орчуулсан юм бол оо?
·        Санта Клаус ба Зул сарын баярын хооронд шашин, зан үйлийн холбоо байдаг эсэх?
·        Библи гээд нэг судар байсаар байтал яагаад дэлхий дээр католик, протестант, иүдэй, мормон, ортодокс гэх мэтчилэн олон төрлийн урсгалууд үүсэн гарч одоог хүртэл тухай тухайн бүс нутагтаа нөлөө бүхий байсаар байгаа юм бэ? Цаашилбал бас Евангалист, Преспитерян сүм гэм мэтээр задрах юм шиг байгаа юм. Дахиад яагаад?
·        Ромын поп болон Ватикан нь католикуудаас бусад урсгал дагагч нарын хувьд хэн болж, ямар хамааралтай субъектууд болж буй юм бэ?
·      Хүн төрөлхтөн бидний хэрэглэж буй цаг хугацааны хэмжүүр Христийн төрсөн үеэс эхлэн тооцогдож ирсэн. Энэ жил Христ амьд байсан бол 2009 насалж байх байж. Японд бол тухайн үед төр барьж байгаа эзэн хааныхаа нэрээр он жилийн хэмжүүрээ хөтөлдөг аж. Харин дэлхийн бараг бүх улс яагаад Христийн мэндэлсэн үеэс эхэлсэн он цагийн тооллыг шууд хэрэглэж, хэн, аль улс үүнийг дэлхий даяар стандарт болгов?
·        Миний ойлгосноор загалмайн шашны гол утга нь ертөнцийн эзэнд итгэ, Библи дээр бичигдсэн сургаалийг нь дага. Тэгвэл нас барсныхаа дараа диваажинд очно гэдэг. Диваажин байдаг гэдгийг шинжлэх ухааны үүднээс биш юмаа гэхэд өөр ямар нэгэн аргаар баталсан, батлахыг оролдсон оролдлогууд байдаг эсэх?
·         Дээрх логикоор бол Христийг төрөхөөс өмнө буюу 2009 жилийн өмнө буюу манай эриний тооллоос өмнө амьдарч байсан хүмүүс, хүний өвөг дээдэс диваажинд очих хувьгүй гэсэн үг үү?
·        Түүнчлэн Монголд ердөө арван хэдхэн жилийн өмнө энэхүү шашин чөлөөтэй орж ирсэн гэж бодохоор диваажинд 1970-аад оныхоноос өмнөх үеийн Монгол хүн бараг очих боломжгүй болоод байдаг. Учир нь тэдэнд хангалттай мэдээлэл байгаагүй. Энэ нь хир “шударга” зүйл вэ?
·         Диваажин байдаг гэж төсөөлөөд бурхан итгэсэн бүх хүн тэнд очлоо гэж бас бодож үзэв. Энэ тохиолдолд цаг хугацааны (цаг хугацааны гажуудал) эрэмбэ дараалал алдагдах эсэх? Ухаан нь би аав, өвөө, элэнцтэйгээ цаг хугацааны нэг мөчлөгт байх юм уу? Энэ нь ер нь “зөв” болон “хэрэгтэй” эсэх?
·         Диваажин байдаг гэж дахин төсөөлөөд үзэхэд энэ дэлхий дээр ядуу, стресстэй, өвчтэй амьдарч байснаас одооны амьдралаа золин шууд диваажин руу явж болох эсэх (Энэхүү үйлдлийг нөгөө талаас нь амиа хорлолт гэж бас хэлж болохоор)? Үүнийг ертөнцийн эзэн, Христ юу гэж тайлбарласан байдаг эсэх?
·        Ертөнцийн эзэн бүгдийг бүтээсэн бол сатан буюу чөтгөрийг хэн бүтээв? Диваажинг ертөнцийг эзэн удирддаг бол Тамын эзэн нь хэн вэ? Энэхүү логикийг юу гэж тайлбарладаг эсэх?
·        Буддизм, Лал, Хиндү зэрэг бусад шашныг загайлмайн шашин юу гэж үздэг эсэх болон хоорондын хамаарал ба “ашиг, сонирхолын” зөрчил хир байдаг эсэх?
·        Монголын Нууц Товчоог Монгол “Библи” гэж мэтгэлцэж болмоор ч юм шиг гэх мэтчилэн зарим ч дэмий балай ч юм шиг асуултуудад мэддэг хүнээс нь хариулт авмаар гэнэт санагдав.

Энэхүү бичлэг нь загайлмайн шашныг “өдсөн”, үл хүндэтгэсэн хэрэг огт биш бөгөөд логик утгатай, болж өгвөл шинжлэх ухаантай хир холбогдох боломжтойг нь мэдэх гэсэн миний яагаад гэсэн асуултуудын зарим нь юм.

Яг үүнтэй адилхан бусад шашны ном зохиолыг тухтай ухаж үзвэл бас бус асууж тодруулах зүйл нилээд гарах санж.


9 comments:

dddd said...

Shashinii tuhai suuri oilgoltuud chin joohon buruu sanagdlaa. jinhene buddiin philosopy burhaniig surtalddaggui. burhan baidag gej uzdeggui. harin hun burhanlag gej l dugnedeg. bi bible unshij baigaagui gehdee Joel Osteen gedeg usa pastor-n bichsen "Your bets life now" gedeg nom unshij baisan. ern shashinii chigleliin oguulel ene ter nileen unshij bailaa. dalai lamiin surgaaliudiig bas nileen unshij baisan. Shashinii tuhai ooriin dugnelttei bolohod min nileen tus bolson. Ooroo asuuj neg shashinii door olon yanz ursgal baina gej. Buddiin bolon Christiin shashiniig hen n herhen tailbarlah be gedgees l shashinii ursgaluud uusej baina gej bi oilgodog. Uhaan n huuli tailbarladagtai adil. Esvel Adam Smith araas n Milton Friedman gedeg ch yum uu. Marx Lenin gedeg ch yum ene buhen araasaa ism daguuldag baihaa. Tam divaajingiin tuhai oilgolt bol humuusiin daldiin huchnees erhsheesen hiisver tosoololiin l ur dun. Shashinii anhnii mon chanar hunii amidraliig gereltei gegeetei bolgoh utga uchirtai bolgohod l orshij baisan. Shashinii hogjil ch ooroo dardan zamaar yavaagui zam zuuraa gajuudah buruu zoruu zorilgoor ashiglagdah tuuhiin uye hugatsaa baisan odoo ch baigaa baigaagiin neg ilrel n ooroo bolchihood iimerhuu asuult asuugaad suuj baigaa yum shig baina. sorry ooriig chin harah ontsogoo oorchiloorei gesen uudnees bichlee. shinjleh uhaanii tuhaid tiim togs togoldor zuil bish. shinjleh uhaanaar shashinii asuudliig tailbarlah gej oroldoh n denduu buteshgui zuil. Uhaan n ali ch shashin n niitleg ajillagddag zuil bol hunii ideal oron zai /dotood oron zai/ tuhailan heleh yum bol oyun sanaa uhamsar-zurh setgel- itgel unemshiliin oron zaid bair suuria oloh uugeer damjin hunii mon chanariig gegeen bolgoh l baidag. Shinjleh uhaan ene chigleld yu hiij baigaa yum. Shinjleh uhaanii ur dun ololt amjilt bidnii ene hiisver oron zaid nevterch chadah uu. Shinjleh uhaanii ololt amjiltiig ashiglan hair durlaliig oshoo honzon bolgoj chadah uu gej ooroos chin asuumaar baina. Ugui gej bi bas hariulmaar baina. Shinjleh uhaanii hogjil sorog zuils nemj baigaa unen gehdee shinjleh uhaaniig uguisgeh gesengui. Shinjleh uhaan bairandaa baival zugeer gedeg shig l yum bodoj baina.

Vinzo said...

Thanks dddd,

Christian huntei say Zul sariin bayaraar yrij bhad ene bol shashin bish harin amidraliin philosophy gej helj bsan. Tegeheer shashin gej yu be gedeg todorhoilt bid medeh ystoi bolood bna. Yu gej todorhoiloh be?
Aliv shashin tam esvel divaajingiin gol oilgolt deer suurilan conceptoo bosgoj maintain hiij yvaa bish uu? Buddiin shashind bol hoid nas, urd nas ene ter geed yridag shig? Tegeheer bas ene bol shashin bish harin tsever amidraliin zuv yvah philosophy gehed hetsuu l bgaa um. Uunees bolj shashinii talaar zuv bolon buruu suuri oilgolt gej uuruu yriad bna gej bi oilgov.
Shinjleh uhaanii huvd bol uhaan n hunii alivaa uildel n ergeed hund, baigali orchind ymar impact uzuulj buig batalj, garsan ur dun deer n tohirson modification hiij bgaa n davuu tal bolov uu. Uchir shaltgaan, practical mun chanar geh um uu daa. Enehuu bodit ur dungeer damjin hunii dotood setgel, uhamsar, ethic n behjin hugjdug um bolov uu? Amia horlolt, hartai ehner, nuhruudiig Japand setgel sudlal, communication science-n arga zui deer suurilsan hicheel, emchilgeenuudeer end emchleh, domnoh geed uzeed bdag bololtoi um bilee.
Shashin, uls tur, sex-n talaar humuustei bitgii debate hiij bai gej neg aldartai hun zahisan bdag um bilee:) Anyway, it was nice brainstorming for me!

Anonymous said...

Shashin bol ertuntsiig uzeh uzliin neg helber mun gej bi uzdeg. Harin shinjleh uhaan bol boditoi batalgaan deer undeslesen ertuntsiig tanin medehui yum. Unuudur hediigeer hair durlaliin mechanismiig neej chadaagui baigaa ch ireeduid uunii molecular mechanismiig shinjleh uhaan neene gedegt bi ergelzehgui baina. Zuud zereglee met baisan zuils, tuhailbal minii medej baigaagaas esiin membrane deerhi receptoruud, channel-uudiin butetsiig todorhoilj, ehneesee molecular mechanismuud ni neegeed batlaad, hunii genomiin kodiig bicheed, olon olon saya hunii eruul mendiin asuudliig unuugiin anagaah uhaan shiideed yavj baina. Zuvhun terhuu tarhinii bor gadargad yavagdaj baigaa nariin ginjin yrbaliin mechanism-g togtoohod asar ih hurungu mungu, tsag hugatsaa, oyunii potential shaardah bizee...

Enkhjargal

bathuu said...

сайн уу шинэ оны мэнд, сонирхолтой л сэдэв бна
буддын шашинд бас зулын 25-н гэж бдаг нь сонин шүү, холбоотой ч юм шиг хэхэ

шашин яагаад олон салаа бна вэ гэхээр, би хандгайт найрамдалын тийшээ, би зайсангийн тийшээ гэдэг шиг нөхдүүд хаана бдагийг нь библэ дээрээс уншаад найрамдлаас ойрхон шүү гэж би гүрийгээд, чи болохоор зайсангаас ойрхон гэж гүрийж бгаатай л ижил байх хэхэхээ

Anonymous said...

Zeitgeist-ийг үзсэн биз дэ?

Vinzo said...

Neg nz maani barag 1 jiliin umnu uzeerei gej zahij bsan bolovch zalhuuraad Zeitgeist-g uzeegui bj bgaad urj shunu uzlee. Enjoyed and was challenged a lot! Thanks for sharing this!
Mongoloor orchuulaad buh Mongoliin buh tv station-r tsatsmaar sanagdav.

dddd said...

Minii oilgoj baigaagaar shashinii undsen mon chanar n tam bolon divaajin deer suuriladaggui. Buddiin shashinii nom unshij baihad tam divaajin gej gardaggui, christiinhiig unshij baihad ch garaagui. Bible deer yag yu gej bichseniig medehgui bolohoor baidag baidaggui gej helehed hetsuu. Shashiniig ulairan hamgaalah geed zoriod baigaa yum bish ee. Minii huvid ali neg shashin ruu helbiisen zuil baihgui. Gehdee shashiniin mon chanariig oilgovol jinhene amidraliin philosopy mon. ene talaar shashinii bish ch nomnuud baidag. Tuhailbal Stephan R.Covey "8th habit" nomondoo emotional cancer gej hunii setgeliin sorog medremjuudiig todorhoilson n buddiin shashinii setgeliin nugeltei tohirch baigaa yum. Ooroor helbel uur hilen ataa horsol hov jiv ene buhen chin cancer shinjtei bie setgeldee neg l barichihval ooroo osood baina uu gehees alga bolno gej baihgui gesen sanaagaar tegj dugnesen baih. Ooroo bolbol "the secret: Law of attraction" unshsan biz dee. Minii tanidag Tuvdiin budda shutdeg taiwan emch baidag yum. Ter nohor secret-g buddiin philsopsy ter dundaa tovdiin budda-giin modification gej dugnej baisan. secret-g unshsanii daraa Your best life now gedeg nomiig unshihad secrettei adil baisan, Lhagvasuren bagshiin yariltslagandaa duridaj baisan energiin huuli ene ter ergetsuuleed bodohoor emotional cancer-r negent ovdchihson hun buyu setgeliin nugeltei hunii ireeduin amidral ooroo tam gej dugnej boloh yum. tam gedeg n zaaval uhsenii daraah ch baih albagui baij boloh. Nogoo talaasaa Lkhagvasuren bagshiin neg dugneltiig oortei chin share hiiye. Hun bol erchim huch buyu energy-n boognorol ene todorhoi. Tiim ch uchraas bid yavdag hodoldog amisgaldag setgedeg. Hun uhne gedeg bie hodolgoongui buyu erchim huchgui energy-gui bolno gesen ug. tegeheer bidnii mon chanar bidnii biend bish bidnii aguulj bui erchim huchind baigaa yum. yamar energytai baina tiim mon chanartai baina. Nogoo talaas physic-n shinjleh uhaand termodynamic-nertei buleg huuliud baidag. ter huuli yosoor bol energy hezee ustaj ugui boldoggui neg helberees nogoo helbert bainga shiljij baidag gedeg. physic-n huuli bol baigaliin huuli. tegeheer buddiin shashinii hoid urd nasnii yumiig bas hamaagui uguisgej bolomjgui sanagdaad baigaa yum. hoid nas gej baidag bol tam divaajin gej angilah n ooroo margaantai biz. ugaasaa hun emotional cancertai bol ene amidral n tam baina biz dee. Nogoo talaas shinjleh uhaan hair durlal, itgel unemshil bardamnal baharhal geed bidnii buteesen mashi olon ideal-g bugdiig n sudalj diilehgui. sudlaad diildeg yumaa gehed noloolj chadahgui. yamar neg argaar nolooldog bailaa ch ene n togs togoldor bish baina. tegeheer hun ooriigoo ood n tataj yavah n hamgiin zov. comment bolohoor sanaagaa bagtaah geed hagas dutuu bichsen baij magad.

buree said...

test

Bayasgalan said...

Whats up buddy? I hope all well.

Saya nileed zavgui baisan uchir chinii blog-oor oird orj amsangui.

Minii huvid "dddd"-tei sanal neg baina. Bas nileed deer unshij baisan "Einstein’s Quotes on Buddhism" gesenbichlegiin link-iig oruullaa. Dajgui sonirholtoi bichleg baina le, unshaad uzeerei:
http://tricycleblog.wordpress.com/2007/10/26/einsteins-quotes-on-buddhism/

Deerhi bichleg deer:

There are two similar versions of a prominent Einstein quote on Buddhism floating around the web, reproducing themselves in viral fashion. They are:
"Buddhism has the characteristics of what would be expected in a cosmic religion for the future: It transcends a personal God, avoids dogmas and theology; it covers both the natural and the spiritual, and it is based on a religious sense aspiring from the experience of all things, natural and spiritual, as a meaningful unity"

and:

"The religion of the future will be a cosmic religion. It should transcend personal God and avoid dogma and theology. Covering both the natural and the spiritual, it should be based on a religious sense arising from the experience of all things natural and spiritual as a meaningful unity. Buddhism answers this description. If there is any religion that could cope with modern scientific needs it would be Buddhism."

And, i'm glad you liked Zeitgeist Addendum!!! Indeed, its very challenging!

Cheers,

Bayasaa